மீண்டும் கண்டறியப்படும் பிரம்மாண்டங்கள்: பண்டைய பட்டுப்பாதையின் 10 மிகப்பெரிய நகரங்கள்

நாகரிகங்களை இணைத்த பண்டைய வலையமைப்பு

ஆயிரம் ஆண்டுகளுக்கும் மேலாக, கிழக்கில் ஹான் சீனப் பேரரசையும் மேற்கில் ரோமப் பேரரசையும் இணைத்த உலகின் மிகப்பெரிய வணிகப் பாதைகளின் வலையமைப்பாகப் பட்டுப்பாதை விளங்கியது. நிலம் மற்றும் கடல் வழிகளைக் கொண்ட இந்தச் சிக்கலான வலையமைப்பு, பொருட்களின் பரிமாற்றத்துக்கு மட்டுமன்றி, மனித வரலாற்றை வடிவமைத்த கருத்துகள், மதங்கள், தொழில்நுட்பங்கள் ஆகியவை பரவவும் வழிவகுத்தது. பட்டுப்பாதை என்பது ஒரே சாலை என்று பொதுவாகக் கருதப்பட்டாலும், உண்மையில் அது மத்திய ஆசியா முழுவதும் 6,000 கிலோமீட்டருக்கும் மேலாக விரிந்திருந்த பாதைகளின் வலையமைப்பாகும். இந்தப் பரந்த வலையமைப்பின் மையத்தில் பத்து சிறப்புமிக்க நகரங்கள் இருந்தன. வணிகர்கள் ஓய்வெடுத்தும், வியாபாரம் செய்தும், பொருட்களைத் தாண்டி பலவற்றைப் பரிமாறிக்கொண்டும் இருந்த முக்கிய மையங்களாக அவை விளங்கின.

இந்த நகர்ப்புற மையங்கள், தங்கள் காலத்தின் மிகப்பெரிய மற்றும் மிக முன்னேறிய நகரங்களாக வளர்ந்தன; யூரேசியா முழுவதிலுமிருந்து பல்வேறு மக்களை ஈர்த்தன. அவற்றின் முக்கியத்துவம் வணிகத்துடன் மட்டும் நின்றுவிடவில்லை. வெவ்வேறு கலாச்சாரங்கள், மதங்கள், கலை மரபுகள் சந்தித்துக் கலந்து ஒன்றிணைந்த சங்கமத் தளங்களாகவும் அவை அமைந்தன. ஒரு மில்லியன் மக்களைக் கொண்ட சாங்ஆனிலிருந்து செழித்தோங்கிய இஸ்லாமிய மையமான மெர்வ் வரை, இந்த நகரங்கள் தத்தம் காலகட்டங்களில் நகர்ப்புற வளர்ச்சியின் உச்சத்தைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தின. அவற்றின் வரலாறு, அமைவிடம், முக்கியத்துவம் ஆகியவற்றைப் புரிந்துகொள்வது, பண்டைய உலகமயமாக்கல் எவ்வாறு செயல்பட்டது என்பதையும், இன்றைய உலகை அது எவ்வாறு தொடர்ந்து பாதிக்கிறது என்பதையும் அறிய உதவுகிறது.

கிழக்குப் பிராந்திய மையங்கள்: பட்டுப்பாதை தொடங்கிய இடம்

சீனா வழியாகச் சென்ற பட்டுப்பாதையின் பயணம், மேற்கை நோக்கிச் செல்லும் வணிகர்களுக்கான புறப்பாட்டு இடங்களாக விளங்கிய பிரம்மாண்ட நகரங்களிலிருந்து தொடங்கியது. இந்தக் கிழக்குப் பிராந்திய மையங்கள் பொருட்களைக் கையாள்வதுடன் மட்டுமல்லாமல், குறிப்பாக வணிகப் பாதைகள் வழியாகப் புத்த மதம் பரவுவதிலும் முக்கியப் பங்காற்றின.

சாங்ஆன்: ஒரு மில்லியன் மக்களைக் கொண்ட பெருநகரம்

டாங் வம்சத்தின் (கி.பி. 618-907) உச்சகட்டத்தில் ஒரு மில்லியனுக்கும் அதிகமான மக்கள் வாழ்ந்த சாங்ஆன் (இன்றைய சியான்), உலகின் மிகப்பெரிய நகரங்களில் ஒன்றாகத் திகழ்ந்தது. ஏகாதிபத்திய சீனாவின் தலைநகராக இருந்த இந்தப் பிரம்மாண்ட நகரம், ஆசியாவின் பல பகுதிகளிலிருந்தும் அதற்கு அப்பாலிருந்தும் வந்த பொருட்கள் குவிந்த பட்டுப்பாதையின் கிழக்கு முனையாக விளங்கியது. சர்வதேச மையமாக அதன் முக்கியத்துவத்தைப் பிரதிபலிக்கும் வகையில், வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காக இரண்டு தனித்துவமான சந்தைகளைக் கொண்ட நகர்ப்புறத் திட்டமிடல் சாங்ஆனில் அமைந்திருந்தது.

கிழக்குச் சந்தை, ஏகாதிபத்திய இல்லத்தினர் மற்றும் பிரபுக்களுக்காகவே செயல்பட்டு, ஆடம்பரப் பொருட்களையும் சிறப்புப் பொருட்களையும் விற்பனை செய்தது. இதற்கிடையில், மேற்குச் சந்தை பொதுமக்களுக்குச் சேவையாற்றியதுடன், வெளிநாட்டுப் பொருட்களுக்குப் புகழ்பெற்றது. பெர்சியா, இந்தியா, மத்திய ஆசியா ஆகிய இடங்களிலிருந்து வந்த வணிகர்கள் அரிய பொருட்களை விற்ற உண்மையான சர்வதேசச் சந்தையாக அது விளங்கியது. நகைகள், பட்டு, தேநீர், அரிய மருந்துகள், மசாலாப் பொருட்கள் ஆகியவை அங்கு கிடைத்தன; அவை உள்ளூர் ரசனைகளையும் ஃபேஷன் போக்குகளையும் விரைவாக வடிவமைத்தன. யூரேசியா முழுவதிலிருந்தும் வெளிநாட்டினர் சாங்ஆனுக்கு வந்ததால், தூதுக் குழுக்கள், மதப் பயணிகள், வணிகர்கள் ஆகியோர் ஒன்றுகலந்த உண்மையான கலாச்சாரச் சங்கமத் தளமாக அந்நகரம் திகழ்ந்தது.

சாங்ஆனின் சந்தைகளின் பிரம்மாண்டமான அளவும் பன்முகத்தன்மையும், கிழக்கு ஆசியாவின் மிக முக்கிய நகர்ப்புற மையமாகவும் சீன நாகரிகத்தையும் பரந்த உலகையும் இணைக்கும் நுழைவாயிலாகவும் அதை ஆக்கின.

டுன்ஹுவாங்: புத்த மதக் கிழக்குக்கான பாலைவன நுழைவாயில்

ஆயிரம் ஆண்டுகளுக்கும் மேலாக, சீனாவின் ஹெக்சி வழித்தடத்தின் மேற்குப் பகுதியில் வணிகம், கலாச்சாரம், ராணுவ நடவடிக்கைகள் ஆகியவற்றுக்கான முக்கிய மையமாக டுன்ஹுவாங் விளங்கியது. கி.மு. 121-இல் பேரரசர் வூவின் படைகள் சியோங்னுக்களைத் தோற்கடித்த பின்னர், கடுமையான பாலைவனச் சூழல் இருந்தபோதிலும் டுன்ஹுவாங் உத்திசார் மையமாக மாறியது. மத்திய ஆசியாவிலிருந்து சீனாவுக்குள் புத்த மதம் நுழைந்த முதல் முக்கிய நுழைவாயில்களில் ஒன்றாக அது வளர்ந்தபோது, அதன் முக்கியத்துவமும் அதிகரித்தது.

துறவி லெசுன், டுன்ஹுவாங்கில் முதல் மோகாவோ குகையைத் தோண்டினார். இதன் மூலம் உலகின் மிக முக்கியமான புத்த மதக் கலைத் தொகுதிகளில் ஒன்றை உருவாக்கிய மரபு தொடங்கியது. டாங் வம்ச காலத்தில், புத்த மத நூல்கள் மொழிபெயர்க்கப்பட்டு ஆய்வு செய்யப்பட்ட செழிப்பான மையமாக டுன்ஹுவாங் விளங்கியது. டுன்ஹுவாங்கில் மேற்கொள்ளப்பட்ட தொல்லியல் ஆய்வுகளில், இதுவரை கண்டுபிடிக்கப்பட்ட தேதியிடப்பட்ட அச்சுப் புத்தகங்களில் மிகப் பழமையானது உட்பட வியப்பூட்டும் பல பொருட்கள் கிடைத்துள்ளன. அது கி.பி. 868-ஆம் ஆண்டைச் சேர்ந்த வைர சூத்திரம். 1907-இல் கண்டுபிடிக்கப்பட்ட இந்தப் புத்த மத நூல், பட்டுப்பாதைக் காலத்தைச் சேர்ந்த மிக முக்கியமான தொல்லியல் கண்டுபிடிப்புகளில் ஒன்றாகும். பொருள் வணிகத்திலும் மதக் கருத்துகள் பரவுவதிலும் இந்த நகரம் ஆற்றிய முக்கியப் பங்கையும் இது எடுத்துக்காட்டுகிறது.

காஷ்கர்: சீனாவின் வைல்ட் வெஸ்ட் வணிகக் கரவான் சந்திப்பு மையம்

சீனாவின் "வைல்ட் வெஸ்ட்" என்று அடிக்கடி விவரிக்கப்படும் காஷ்கர், மத்திய ஆசியாவுக்கும் சீனாவுக்கும் இடையிலான முக்கிய இணைப்பாக நீண்ட காலம் விளங்கியது. தக்லமகான் பாலைவனத்தைக் கடக்கும் ஆபத்தான பயணத்தைத் தொடங்கவிருந்த கரவான்கள் கூடும் இடமாக இந்தச் சோலை நகரம் இருந்தது. இதனால், பாலைவனத்தின் விளிம்பைச் சுற்றிச் செல்லும் வடக்கு அல்லது தெற்கு வழிகளில் ஒன்றை வணிகர்கள் தேர்ந்தெடுக்க வேண்டியிருந்தது. வரலாற்றுக் குறிப்புகளின்படி, ஹான் வம்சப் பேரரசர் வூ, தனது படைகளுக்காக அந்தப் பிராந்தியத்தின் புகழ்பெற்ற "வியர்வையுடன் இரத்தம் சிந்தும்" விண்ணகக் குதிரைகளை நாடினார்; இதன் மூலம் பாலைவன எல்லைக்கு அப்பாலான பகுதிகளுக்குச் செல்லும் வழி திறக்கப்பட்டது.

இரண்டாயிரம் ஆண்டுகால வரலாற்றில் சீனாவின் காஷ்கர் மீதான கட்டுப்பாடு இடைவிடாமல் மாறிக்கொண்டே இருந்தது. அதேவேளை, உய்குர் சிறுபான்மையினர் அப்பகுதியின் பெரும்பான்மையினராகத் தங்கள் நிலையைத் தொடர்ந்து தக்கவைத்தனர். 19-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியிலும் 20-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்திலும், மத்திய ஆசியாவில் செல்வாக்கைப் பெறுவதற்கான பிரிட்டிஷ் மற்றும் ரஷ்யப் பேரரசுகளின் உத்திசார் போட்டியான "பெரிய ஆட்டத்தின்" மையத்தில் காஷ்கர் இருந்தது. தூதர்கள், உளவுத்துறை முகவர்கள், தொல்லியல் ஆய்வாளர்கள், பயணிகள் எனப் பலர் நகரின் சந்தைகளில் குவிந்தனர். மொழிகள், நலன்கள், குறிக்கோள்கள் அனைத்தும் ஒன்றுடன் ஒன்று கலந்த வியப்பூட்டும் சந்திப்பிடமாக நகரம் மாறியது. பாரம்பரியச் சந்தைகளும் கரவான் தங்குமிடங்களும் கொண்ட காஷ்கரின் பழைய நகரம், இந்தச் செழிப்பான பட்டுப்பாதை வணிக மையத்தின் சூழலை இன்றளவும் பாதுகாத்து வருகிறது.

மத்திய ஆசியாவின் வலிமைமிக்க நகரங்கள்: வணிக வலையமைப்பின் இதயம்

மத்திய ஆசியாவின் பரந்த நிலப்பரப்பில், பட்டுப்பாதை வலையமைப்பின் உண்மையான இதயமாக விளங்கிய முக்கிய நகர்ப்புற மையங்கள் செழித்தோங்கின. வணிகத்தின் மூலமாக மட்டுமல்லாமல், வெவ்வேறு நாகரிகங்கள் சந்தித்தும் தொடர்புகொண்டும் இருந்த கலாச்சார மற்றும் அறிவுசார் சந்திப்பிடங்களாகத் திகழ்ந்ததன் மூலமும் இந்த நகரங்கள் செல்வம் பெற்றன.

சமர்கண்ட்: சோக்திய வணிகர்களின் தலைநகரம்

இன்றைய உஸ்பெகிஸ்தானில் அலை மலைகளின் மேற்குக் கோடியில் அமைந்துள்ள சமர்கண்ட், பட்டுப்பாதையின் மிகச் சின்னமாக விளங்கும் நகரங்களில் ஒன்றாகும். சுமார் 2,750 ஆண்டுகளுக்கு முன்பு நிறுவப்பட்ட சமர்கண்ட், மகா அலெக்சாண்டர், செங்கிஸ் கான், தைமூர் (தாமர்லேன்) ஆகியோரின் படையெடுப்புகள் உட்பட பல வெற்றிகளைக் கண்டது. இருந்தபோதிலும், இந்தக் கொந்தளிப்புகளுக்கு இடையிலும் தனது வணிக முக்கியத்துவத்தை எப்படியோ தக்கவைத்துக்கொண்டது. 6-ஆம் நூற்றாண்டுக்கும் 8-ஆம் நூற்றாண்டுக்கும் இடையில், டாங் சீனாவைச் செழிக்கச் செய்த கண்டம் கடந்த ஆடம்பரப் பொருள் வணிகத்தின் பெரும்பகுதியை ஒழுங்கமைத்த சோக்தியர்களின் தலைநகராக சமர்கண்ட் விளங்கியது.

இந்தக் காலகட்டத்தில் ஆசியாவின் மிகப்பெரிய வணிகப் பேரரசைச் சோக்தியர்கள் உருவாக்கினர். சீனாவிலிருந்து மத்தியதரைக் கடல் வரை விரிந்த பரந்த வணிக வலையமைப்புகளை அவர்கள் நிறுவினர். அவர்களின் வெற்றிக்குப் பல முக்கியக் காரணங்கள் இருந்தன: பல்வேறு பிராந்தியங்களுக்கு இடையிலான வணிகத்தை எளிதாக்கும் வகையில் பல மொழிகளில் தேர்ச்சி, மதச் சகிப்புத்தன்மை (பலர் சொராஸ்டிரியர்களாக இருந்தாலும், புத்த மதம், கிறிஸ்தவம், மணிச்சேய மதம் ஆகியவற்றையும் ஏற்றுக்கொண்டனர்), மாறிவரும் அரசியல் சூழல்களுக்கு வியக்கத்தக்க வகையில் தகவமைத்துக்கொள்ளும் திறன். மூன்று அழகிய மதரசாக்களால் சூழப்பட்ட சமர்கண்டின் ரெகிஸ்தான் சதுக்கம், இஸ்லாமியக் கட்டிடக்கலையின் மிக அற்புதமான எடுத்துக்காட்டுகளில் ஒன்றாகவும், நகரின் நீடித்த கலாச்சார முக்கியத்துவத்துக்குச் சான்றாகவும் இன்றும் திகழ்கிறது.

பால்க்: நகரங்களின் தாய்

"நகரங்களின் தாய்" என்று அழைக்கப்பட்ட பால்க், பண்டைய பாக்திரியாவின் மிக முக்கியமான நகர்ப்புற மையங்களில் ஒன்றாக விளங்கியது. இது ஆப்கானிஸ்தானின் இன்றைய மசார்-இ-ஷரீஃபுக்கு மேற்கே சுமார் 22 கிலோமீட்டர் தொலைவில் அமைந்திருந்தது. நீண்ட வரலாற்றில் வணிகத்துக்கும் பல்வேறு மத மரபுகளுக்கும் இந்தச் சிறப்புமிக்க நகரம் மையமாக இருந்தது. மகா அலெக்சாண்டர் இந்தப் பிராந்தியத்தில் போரிட்டு வெற்றிகொண்ட பின்னர், உள்ளூர் இளவரசியான ரொக்சானாவை மணந்தார். 7-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில், புகழ்பெற்ற சீனப் புத்தத் துறவி சுவான்சாங், பால்க்கில் பல புத்த மதச் சமூகங்கள் இருந்ததாகப் பதிவுசெய்தார். இது புத்த மதக் கல்வி மையமாக அதன் முக்கியத்துவத்தை உணர்த்துகிறது.

பால்க்கின் மத முக்கியத்துவம் புத்த மதத்துடன் நின்றுவிடவில்லை. சொராஸ்டிரிய மதத்தை நிறுவிய சொராஸ்டரின் பிறப்பிடமாகவும் அது கருதப்பட்டது. சில மரபுகளின்படி, அந்தத் தீர்க்கதரிசி இங்கே இறந்தார்; மற்றவை, இந்தச் செல்வாக்குமிக்க நகரிலேயே அவர் பிறந்ததாகக் கூறுகின்றன. பல நூற்றாண்டுகளுக்குப் பிறகு, மகத்தான சூஃபிக் கவிஞர் ரூமியின் பிறப்பிடமாகவும் பால்க் புகழ்பெற்றது. 1220-இல், மேற்குநோக்கி விரிவடைந்த செங்கிஸ் கானின் படைகள் நகரைச் சீரழித்து, அதன் நகர்ப்புறக் கட்டமைப்பின் பெரும்பகுதியை அழித்தன. இந்த அழிவுக்குப் பின்னரும், ஆயிரமாண்டுகளாக அதன் முக்கியத்துவத்தைப் பிரதிபலிக்கும் வரலாற்றுப் படிவங்களைக் கொண்ட தொல்லியல் களஞ்சியமாக பால்க் திகழ்கிறது.

மெர்வ்: இஸ்லாமியக் கலாச்சார மையம்

துர்க்மெனிஸ்தானின் கராகும் பாலைவனத்தில், மேரிக்கு கிழக்கே அமைந்துள்ள மெர்வ், மத்திய ஆசியாவின் மிக முக்கியமான வரலாற்றுத் தளங்களில் ஒன்றாகவும், இதுவரை கண்டறியப்பட்ட இடைக்கால நகரங்களில் மிகப்பெரியவற்றில் ஒன்றாகவும் விளங்குகிறது. 12-ஆம் நூற்றாண்டில், செல்ஜுக் துருக்கியர்களின் ஆட்சியில் முக்கிய இஸ்லாமிய மையமாக டமாஸ்கஸ், பாக்தாத், கெய்ரோ ஆகிய நகரங்களுக்கு இணையாக மெர்வ் திகழ்ந்தது. பார்த்தியர்கள், சசானியர்கள், செல்ஜுக்குகள் உள்ளிட்ட அடுத்தடுத்த பேரரசுகள் கட்டிய கோட்டைகள், அரண்மனைகள், மதக் கட்டடங்கள், குடியிருப்புப் பகுதிகள் ஆகியவை நகரின் அடுக்கடுக்கான நகர்ப்புற அமைப்பிலும் அதன் சிக்கலான வரலாற்றிலும் பிரதிபலித்தன.

மெர்வில் இன்றும் எஞ்சியுள்ள மிகப் பழமையான கட்டமைப்பான எல் கெகாரா கோட்டை, கி.மு. 6-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்தது. நகர்ப்புற மையமாக இந்தத் தளம் அசாதாரணமாக நீண்ட காலம் நீடித்ததை இது காட்டுகிறது. 12-ஆம் நூற்றாண்டில், மகா செல்ஜுக் பேரரசின் தலைநகராக இருந்தபோது நகரம் உச்சத்தை அடைந்தது. 1218-இல் மங்கோலியர்கள் மெர்விடம் கப்பம் கோரினர். மங்கோலியத் தூதுவர் கொல்லப்பட்டதைத் தொடர்ந்து, தோலுய் தலைமையில் வந்த படை 1221-இல் நகரை முற்றிலும் அழித்து, 2,00,000 முதல் 5,00,000 வரை என மதிப்பிடப்படும் அதன் மக்களைக் கொன்றது. இந்தப் பேரழிவு, உலகின் பெருநகரங்களில் ஒன்றாக மெர்வ் திகழ்ந்த காலத்துக்கு முடிவுகட்டியது. இருப்பினும், அதன் இடிபாடுகள் இடைக்கால இஸ்லாமிய நகர வாழ்க்கை குறித்த விலைமதிப்பற்ற தகவல்களைத் தொடர்ந்து வழங்குகின்றன.

துகுன்புலாக் மற்றும் தாஷ்புலாக்: புதிதாகக் கண்டறியப்பட்ட மலைப்பகுதி பெருநகரம்

அண்மைய தொல்லியல் கண்டுபிடிப்புகள், பட்டுப்பாதை நகர்ப்புற வளர்ச்சியைப் பற்றிய நமது புரிதலைப் புரட்சிகரமாக மாற்றி வருகின்றன. ஆளில்லா விமானத்தை அடிப்படையாகக் கொண்ட புதிய லிடார் தொழில்நுட்பத்தைப் பயன்படுத்தி, ஆய்வாளர்கள் தென்கிழக்கு உஸ்பெகிஸ்தானின் கரடுமுரடான மலைப்பகுதிகளில், பண்டைய பட்டுப்பாதைக்கு மேலே அமைந்திருந்த இடைக்கால நகரங்களின் எச்சங்களைக் கண்டுபிடித்துள்ளனர். இடைக்காலத்தில் மத்திய ஆசியாவின் தொலைதூர மலைப் பகுதிகளில் நகர்ப்புற வாழ்க்கை இருந்தது குறித்த நீண்டகாலக் கருத்துகளை இந்தக் கண்டுபிடிப்புகள் சவாலுக்கு உட்படுத்துகின்றன.

கண்டுபிடிப்புகளில் மிக முக்கியமானது துகுன்புலாக். ஏறக்குறைய 300 ஏக்கர் பரப்பளவில் விரிந்திருந்த இந்த உயரமான பெருநகரம், அக்காலத்தின் மிகப்பெரிய பிராந்தியக் குடியிருப்புகளில் ஒன்றாகும். 7,200 அடி வரை உயரம் கொண்ட பகுதியில் (மச்சு பிச்சுவுக்கு இணையான உயரம்) அமைந்த இந்த நகரம், 6-ஆம் நூற்றாண்டுக்கும் 11-ஆம் நூற்றாண்டுக்கும் இடையில் செழித்தது. மலை முகடுகளில் சுவர்களால் இணைக்கப்பட்ட ஐந்து காவல் கோபுரங்கள், தடித்த கல் மற்றும் மண்-செங்கல் சுவர்களால் பாதுகாக்கப்பட்ட மத்திய கோட்டை, ஏராளமான குடியிருப்பு மற்றும் வணிகக் கட்டடங்கள் ஆகியவற்றைக் கொண்ட நகர்ப்புற அமைப்பை லிடார் தொழில்நுட்பம் வெளிப்படுத்தியது. அருகிலுள்ள சிறியதாயினும் அடர்த்தியாகக் கட்டப்பட்ட தாஷ்புலாக் நகரமும் ஆய்வு செய்யப்பட்டுள்ளது; அதிலும் இதேபோன்ற கட்டடக்கலை மேம்பாடு காணப்படுகிறது.

மத்திய ஆசிய வரலாற்றைப் பற்றி நாம் அறிந்திருந்த அனைத்தையும் இது மாற்றுகிறது. வரலாறு பெரும்பாலும் சித்தரித்திருப்பதைப் போல இவர்கள் காட்டுமிராண்டித்தனமான குதிரையேறும் கூட்டத்தினர் அல்ல. நாடோடி அரசியல் அமைப்புகளைக் கொண்டிருந்திருக்கக்கூடிய மலைவாழ் மக்கள் இவர்கள். அதேநேரத்தில், முக்கிய நகர்ப்புறக் கட்டமைப்புகளிலும் முதலீடு செய்தனர்.

மைக்கேல் ஃப்ராசெட்டி, நேஷனல் ஜியோகிராஃபிக் ஆய்வாளர் மற்றும் வாஷிங்டன் பல்கலைக்கழக மானுடவியலாளர்

இந்த உயர்நில நகர்ப்புற மையங்கள் வெறுமனே நிலைத்திருக்கவில்லை; இடைக்கால மலைச் சமூகங்கள் குறித்த எதிர்பார்ப்புகளை மீறி செழித்தன என்பதற்குத் தொல்லியல் சான்றுகள் உள்ளன. உயரமான பகுதிகளில் பெரிய நகர்ப்புற மையங்கள் இருப்பது அரிதானதல்ல என்பதை இந்தக் கண்டுபிடிப்பு காட்டுகிறது. முக்கிய வளர்ச்சிகளிலிருந்து இத்தகைய பகுதிகள் ஒதுங்கியே இருந்தன என்ற கருத்துக்கும் இது சவால்விடுகிறது. அப்பகுதியின் வளமான கனிமப் படிவங்களைப் பயன்படுத்தி, உருக்குச் செயல்பாடுகளுக்குத் தேவையான அதிக வெப்ப நெருப்பை உருவாக்க வலுவான மலைக் காற்றைப் பயன்படுத்திய இரும்பு மற்றும் எஃகு உற்பத்தி உள்ளிட்ட உலோகத் தொழில்களே துகுன்புலாக்கின் பொருளாதாரத்தை முன்னெடுத்ததாக ஆய்வாளர்கள் கருதுகின்றனர்.

மேற்கத்திய வணிக மையங்கள்: கிழக்கும் மத்தியதரைக் கடல் பிராந்தியமும் சந்தித்த இடம்

பட்டுப்பாதை மேற்கே தொடர்ந்தபோது, மத்திய ஆசிய உலகுக்கும் மத்தியதரைக் கடல் பிராந்தியத்துக்கும் இடையே இடைத்தரகர்களாகச் செயல்பட்ட பல முக்கிய நகரங்கள் வழியாகச் சென்றது. இந்த நகரங்கள் கிழக்கத்திய பொருட்களை மேற்கத்திய சந்தைகளுக்கு ஏற்றவாறு மாற்றியதோடு, மத்திய கிழக்கு மற்றும் ஐரோப்பியப் பொருட்களையும் ஆசிய நுகர்வோருக்கு அறிமுகப்படுத்தின.

க்டெசிபோன்: பார்த்திய மற்றும் பெர்சியப் பேரரசுகளின் தலைநகரம்

இன்றைய பாக்தாத்தின் தென்கிழக்கே டைக்ரிஸ் ஆற்றின் கரையில் அமைந்த க்டெசிபோன், பார்த்தியப் பேரரசின் தலைநகராகவும் பின்னர் சசானிய வம்சத்தின் தலைநகராகவும் விளங்கியது. அதன் நீண்ட வரலாற்றில், ரோமுடன் பல மோதல்களைக் கண்ட இந்தப் பிரம்மாண்ட நகரம், சில காலகட்டங்களில் ரோமானியர்களின் கட்டுப்பாட்டிலும் இருந்தது. கி.பி. 637-இல் அரபுப் படைகள் நகரைக் கைப்பற்றி கிழக்கு பெர்சியாவைக் கைப்பற்றுவதற்கான தளமாகப் பயன்படுத்தும் வரை, சசானிய அரசு க்டெசிபோனை ஆட்சிமையமாகக் கொண்டிருந்தது. இன்று மண்-செங்கல் சுவர்கள், அரண்மனைகளின் எச்சங்கள் உள்ளிட்ட இடிபாடுகளே எஞ்சியுள்ளன. ஆனாலும், புகழ்பெற்ற எஞ்சியுள்ள கட்டமைப்பில் அதன் பிரம்மாண்ட அளவு இன்றும் தெரிகிறது.

தாக் கஸ்ரா என்றும் அழைக்கப்படும் முதலாம் குஸ்ரோவின் வளைவுக் கூரையுடனான மண்டபம், பண்டைய காலத்தின் மிகச் சிறப்பான கட்டிடக்கலைச் சாதனைகளில் ஒன்றாகும். இரும்புக் கட்டமைப்பு இல்லாத அதன் செங்கல் வளைவு சுமார் 100 அடி உயரம் கொண்டது; இது உலகின் மிக உயரமான ஒற்றைவளைவு செங்கல் கூரையாகும். பாரசீகக் கட்டிடக்கலையின் பொறியியல் திறனை எடுத்துக்காட்டும் இந்தப் பிரம்மாண்டக் கட்டமைப்பு, பட்டுப்பாதை மையமாக க்டெசிபோன் உச்சத்தில் இருந்தபோது ஏகாதிபத்திய அதிகாரத்தின் அடையாளமாக விளங்கியது. நிர்வாக மையமாகவும் சந்தையாகவும் நகரம் கொண்டிருந்த முக்கியத்துவம், கிழக்கு-மேற்கு வழித்தடங்களில் சென்ற பொருட்களைப் பிராந்தியம் முழுவதும் மறுவிநியோகம் செய்வதற்கு அதை இன்றியமையாததாக ஆக்கியது.

பல்மைரா: சிரியாவின் பாலைவன முத்து

சிரியப் பாலைவனத்தின் விளிம்பிலுள்ள சோலையில் அமைந்த பல்மைரா (இன்றைய தட்முர்), பாரசீக வளைகுடா மற்றும் ஆசியாவை மத்தியதரைக் கடல் மற்றும் ஐரோப்பாவுடன் இணைப்பதில் முக்கியப் பங்காற்றியது. கி.பி. 1-ஆம் நூற்றாண்டிலிருந்து, சீனப் பட்டுத் துணிகள், மட்பாண்டங்கள், மூலிகைகள் ஆகியவற்றைக் கொண்டுவந்த வணிகர்கள் சிரியா வழியாக அவற்றை விற்று, பதிலுக்கு கண்ணாடி, சாயங்கள், முத்துகளைப் பெற்றுக்கொண்ட வணிக மையமாக இந்தப் பாலைவனக் குடியிருப்பு செழித்தது. சிரியாவின் "பாலைவன முத்து" என்று அடிக்கடி அழைக்கப்பட்ட பல்மைரா, ரோமானிய ஆட்சியில் வேகமாக விரிவடைந்து கி.பி. 2-ஆம் நூற்றாண்டில் உச்சத்தை அடைந்தது.

ராணி செனோபியாவின் (கி.பி. சுமார் 240-274) ஆட்சியில், பல்மைரா சிறிது காலம் ரோமானியக் கட்டுப்பாட்டிலிருந்து விடுபட்டு, குறுகிய காலம் நீடித்த பல்மைரா பேரரசை நிறுவியது. கி.பி. 273-இல் ரோம் இறுதியில் பல்மைராவை அழித்தபோது, நகரின் சுதந்திரம் முடிவுக்கு வந்தது. இருப்பினும், அதன் இடிபாடுகள் இன்றும் பார்வையாளர்களை வியப்பில் ஆழ்த்துகின்றன. தூண்களால் சூழப்பட்ட வீதிகள், உயரமான கல்லறைகள், கோயில்கள் ஆகியவை சுமார் 2.3 சதுர மைல் பரப்பளவில் அமைந்துள்ளன. இந்தப் பாலைவன வணிக மையத்தின் நகர்ப்புற மேம்பாட்டை அவை கண்முன் கொண்டுவருகின்றன. எண்ணெய்க் குழாய் கட்டுமானப் பணியின்போது 1957-இல் ராணி செனோபியாவுடன் தொடர்புடைய நிலத்தடி கல்லறைகள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டது உட்பட, பல்மைராவில் மேற்கொள்ளப்பட்ட தொல்லியல் கண்டுபிடிப்புகள், பட்டுப்பாதை வலையமைப்பில் அந்த நகரத்தின் வளமான வரலாற்றையும் முக்கியத்துவத்தையும் தொடர்ந்து வெளிப்படுத்துகின்றன.

டமாஸ்கஸ்: பட்டுப் பதப்படுத்தும் மையம்

காசியூன் மலையின் அடிவாரத்தில் அமைந்துள்ள டமாஸ்கஸில், பரடா ஆற்றின் கிளைநதிகள் தோட்டங்களுக்கும் பணிமனைகளுக்கும் நீரளிக்கின்றன; அவை ஆயிரக்கணக்கான ஆண்டுகளாக நகர்ப்புற வாழ்க்கையைத் தாங்கி வருகின்றன. பட்டுப்பாதை வலையமைப்பில் இந்தப் பண்டைய நகரம் ஒரு குறிப்பிட்ட பணியை ஆற்றியது: மேற்கத்திய சந்தைகளுக்கு ஏற்றவாறு சீனப் பட்டைப் பதப்படுத்தும் முதன்மை மையமாக அது மாறியது. கி.பி. 115-ஆம் ஆண்டளவில், ரோமானிய நுகர்வோரின் தேவைகளைப் பூர்த்திசெய்யும் வகையில் சீனப் பட்டுத் துணிகள் டமாஸ்கஸில் இறுதியாகச் செப்பனிடப்பட்டு சாயமிடப்பட்ட பின்னர், ரோமுக்கு அனுப்பப்பட்டன அல்லது நகரின் சந்தைகளில் உள்ளூரிலேயே விற்கப்பட்டன.

டமாஸ்கஸின் பழைய நகரச் சந்தைகளுக்கு அருகில் பல கரவான்சராய்கள் இன்றும் எஞ்சியுள்ளன. நகரின் வணிக முக்கியத்துவத்துக்குப் பௌதிகச் சான்றுகளாக அவை திகழ்கின்றன. இக்கட்டடங்களின் கீழ்தளங்களில் பொதுவாக விலங்குகளுக்கான தொழுவங்களும், மேல்தளங்களில் வணிகர்களுக்கான அறைகளும் இருந்தன; திறந்த முற்றங்கள் வணிகத் தளங்களாகச் செயல்பட்டன. பட்டுப்பாதை வலையமைப்பு முழுவதும் ஒரு காலத்தில் பொதுவாகக் காணப்பட்ட இந்த அமைப்பு, டமாஸ்கஸின் பாரம்பரியக் கட்டிடக்கலையிலும் நகர்ப்புற வடிவமைப்பிலும் இன்றும் தென்படுகிறது. மத்தியதரைக் கடல் சந்தைகளுக்கு ஏற்றவாறு ஆசியப் பட்டுத் துணிகளை மாற்றியமைப்பதில் நகரம் ஆற்றிய பங்கு மிக முக்கியமானதாக இருந்ததால், நுண்ணிய பட்டுத் துணிக்கான இணைச்சொல்லாக ஆங்கிலத்தில் "டமாஸ்க்" என்ற சொல் புழக்கத்துக்கு வந்தது. இதன் மூலம் டமாஸ்கஸின் வணிக மரபு மொழியிலும் கலாச்சாரத்திலும் என்றென்றும் பதிந்தது.

இறுதி முனை நகரங்கள்: பட்டுப்பாதை முடிவடைந்த இடம்

பட்டுப்பாதை மத்தியதரைக் கடல் உலகை நெருங்கியபோது, ஆசியப் பொருட்களின் இறுதிச் சேருமிடங்களாகவும், அவற்றை ஐரோப்பா முழுவதும் விநியோகிப்பதற்கான புறப்பாட்டு மையங்களாகவும் இருந்த பல முக்கிய நகரங்களில் அது முடிவடைந்தது. இறுதி வணிகத்தையும் விநியோக வலையமைப்புகளையும் கட்டுப்படுத்தியதன் மூலம் இந்த நகரங்கள் அளவற்ற செல்வம் பெற்றன.

கான்ஸ்டான்டினோபிள்: பேரரசுகளின் உத்திசார் போக்குவரத்துத் தடைமுனை

கடந்த காலத்தில் கான்ஸ்டான்டினோபிள் என்று அழைக்கப்பட்ட இஸ்தான்புல், ரோம, பைசாந்திய, ஒட்டோமான் ஆகிய மூன்று முக்கியப் பேரரசுகளின் தலைநகராகவும், நவீன துருக்கியின் தலைநகராகச் சிறிது காலமும் விளங்கியது. கி.பி. 330-இல் பேரரசர் கான்ஸ்டன்டைன் இதை "புதிய ரோம்" என நிறுவியபோது நகருக்கு கான்ஸ்டான்டினோபிள் என்று பெயரிடப்பட்டது. 1453-இல் ஒட்டோமான்கள் கைப்பற்றியதைத் தொடர்ந்து, அது இஸ்தான்புல் என அழைக்கப்பட்டது. 1923-இல் துருக்கியக் குடியரசு தலைநகரை அங்காராவுக்கு மாற்றியபோதிலும், நாட்டின் மிகப்பெரிய நகரமாக இஸ்தான்புல் நீடித்தது.

வரலாற்றில், வணிக மையமாகவும் கருங்கடல் துறைமுகங்களிலிருந்து வந்த வணிகக் கப்பல்களுக்கான இன்றியமையாத வழியாகவும் கான்ஸ்டான்டினோபிள் செயல்பட்டது. ஆசியாவும் ஐரோப்பாவும் சந்திக்கும் உத்திசார் இடத்தில் அமைந்திருந்ததால், ஆசியாவின் நிலவழிப் பட்டுப்பாதையின் இறுதி முனையாகப் பொதுவாகக் கருதப்படுகிறது. கருங்கடலுக்கும் மத்தியதரைக் கடலுக்கும் இடையிலான வணிகத்தைக் கட்டுப்படுத்தி, தனது சந்தைகள் வழியாகச் சென்ற பொருட்களுக்கு வரி விதிக்க முடிந்ததன் மூலம் நகரம் செல்வம் பெற்றது. தங்கக் கொம்பு வளைகுடாவை ஒட்டிய துறைமுகங்கள், பல கரவான்கள் ஐரோப்பா முழுவதும் தங்கள் பொருட்களை விநியோகிப்பதற்கு முன் இறுதியாகத் தங்கிய இடமாக இருந்தன. கான்ஸ்டான்டினோபிளின் பிரம்மாண்டச் சந்தைகள், சுங்கச் சாவடிகள், நிர்வாகக் கட்டடங்கள் ஆகியவை பட்டுப்பாதை வணிக வலையமைப்பின் உச்சியில் அந்நகரம் வகித்த இடத்தைப் பிரதிபலித்தன.

நவீன மறுகண்டுபிடிப்புகள்: தொலைந்த பட்டுப்பாதை நகரங்களை வெளிக்கொணர்தல்

பட்டுப்பாதையைப் புரிந்துகொள்வதற்கான தேடல் இன்றும் தொடர்கிறது. இந்தப் பண்டைய வணிக வலையமைப்பைப் பற்றிய புதிய புரிதலைத் தரும் குறிப்பிடத்தக்க கண்டுபிடிப்புகளைத் தொல்லியல் ஆய்வாளர்கள் செய்து வருகின்றனர். கிழக்கு கிர்கிஸ்தானின் இசிக்-குல் ஏரியில் மூழ்கியுள்ள இடிபாடுகள் அண்மையில் கிடைத்த மிக முக்கியமான கண்டுபிடிப்புகளில் ஒன்றாகும். ரஷ்ய அறிவியல் அகாடமி மற்றும் கிர்கிஸ் குடியரசின் தேசிய அறிவியல் அகாடமியைச் சேர்ந்த ஆய்வாளர்கள், சுட்ட செங்கல் கட்டடங்கள், சாத்தியமான மதக் கட்டமைப்பு, இஸ்லாமிய முறைப்படி அடக்கம் செய்யப்பட்ட கல்லறைகள் கொண்ட இடுகாடு ஆகியவை அடங்கிய நகர்ப்புறத் தொகுதியின் தடயங்களைக் கண்டுபிடித்துள்ளனர்.

இந்த இடிபாடுகள் ஏரியின் மேற்பரப்புக்குக் கீழே 3 முதல் 13 அடி (1-4 மீட்டர்) வரையிலான வியப்பூட்டும் வகையில் ஆழமற்ற பகுதியில் அமைந்துள்ளன. புவியியல் கால அளவில் அவை ஒப்பீட்டளவில் அண்மைக்காலத்தில்தான் நீரில் மூழ்கியிருக்க வேண்டும் என்பதை இது காட்டுகிறது. தோரு-அய்கிர் என்று அழைக்கப்படும் இந்தத் தளம், முக்கிய பட்டுப்பாதை வழித்தடத்தில் குறிப்பிடத்தக்க வணிக மற்றும் கலாச்சார மையமாக இருந்திருக்கலாம். நிலப்பரப்பை நிரந்தரமாக மாற்றி, குடியிருப்பை நீரில் மூழ்கடிக்கும் அளவுக்கு வலிமையான பேரழிவு நிலநடுக்கத்தால் நகரம் அழிந்திருக்கலாம் என ஆய்வாளர்கள் கருதுகின்றனர். பல்வேறு சூழல்களில் பட்டுப்பாதை நகர்ப்புற மையங்கள் இருந்ததையும், திடீர் இயற்கைப் பேரிடர்களால் அவை மறையக்கூடும் என்பதையும் காட்டி, இந்தக் கண்டுபிடிப்பு அவற்றைப் பற்றிய நமது புரிதலுக்குப் புதிய பரிமாணத்தைச் சேர்க்கிறது.

இதேபோல், பாகிஸ்தானின் கார்கில் பிராந்தியத்தில் மேற்கொள்ளப்பட்ட தொல்லியல் ஆய்வுகள், இந்தியாவின் மிகச் சிறந்த தனியார் சேகரிப்புகளில் ஒன்றாகக் கருதப்படும் பட்டுப்பாதைப் பொருட்களின் குடும்பச் சேகரிப்புகளைக் கண்டுபிடித்துள்ளன. முஸ்ஸமில் ஹுசைனின் குடும்பத்தினர் பழைய சொத்தில் மரப்பெட்டிகளைக் கண்டுபிடித்தனர். அவற்றில் சீனப் பட்டுத் துணிகள், ஆப்கானிஸ்தானின் வெள்ளிப் பாத்திரங்கள், பெர்சியாவின் விரிப்புகள், திபெத்தின் நீலப்பச்சைக் கற்கள், மங்கோலியாவின் சேணங்கள், லண்டன், நியூயார்க், மியூனிக் நகரங்களிலிருந்து வந்த ஆடம்பரப் பொருட்கள் ஆகியவை இருந்தன. இந்தியா-பாகிஸ்தான் பிரிவினையைத் தொடர்ந்து, 1948-இல் மூடப்பட்ட பட்டுப்பாதையின் இறுதிப் பகுதிகளில் ஒன்றில் கடைசியாக வணிகம் செய்ததாக அறியப்படும் வணிகர்களுடன் பார்வையாளர்கள் தனிப்பட்ட வகையில் தொடர்புகொள்ளும் வாய்ப்பை இந்தச் சேகரிப்பு வழங்குகிறது. இது முன்ஷி அஜீஸ் பட் அருங்காட்சியகத்தில் பாதுகாக்கப்பட்டுள்ளது.

நீடித்த மரபு: பண்டைய வணிகப் பாதைகளிலிருந்து நவீன இணைப்புகள் வரை

பட்டுப்பாதை என்ற கருத்து இன்றும் உலகளாவிய இணைப்புகளில் தாக்கம் செலுத்துகிறது. அண்மைக் காலங்களில், 60-க்கும் மேற்பட்ட நாடுகளுக்கு இடையிலான இணைப்பை மேம்படுத்த, நிலவழி மற்றும் கடல்வழிப் பாதைகளை உருவாக்கி, "பெல்ட் அண்ட் ரோடு முன்னெடுப்பு" மூலம் பட்டுப்பாதை சிந்தனையை சீனா மீண்டும் உயிர்ப்பித்துள்ளது. பெரும் மாற்றம் கண்டுவரும் நவீன நகரங்களில் சீனாவின் நியூ லான்சோ, வூவேய், குர்காஸ்; கசகஸ்தானின் அக்டாவ்; பாகிஸ்தானின் குவாதர்; ஜார்ஜியாவின் அனக்லியா; நெதர்லாந்தின் ராட்டர்டாம் ஆகியவை அடங்கும். பண்டைய வணிகப் பாதைகளின் நீடித்த மரபை இவை எடுத்துக்காட்டுகின்றன.

இந்த வழித்தடங்களில் அமைந்த முக்கிய நகரங்களின் பட்டியலையும், கலாச்சாரப் பரிமாற்றத்தில் அவை வகித்த முக்கியத்துவத்தையும் தொகுத்தளிக்கும் பட்டுப்பாதைகள் திட்டத்தை நிறுவியதன் மூலம், பட்டுப்பாதையின் முக்கியத்துவத்தை யுனெஸ்கோ அங்கீகரித்துள்ளது. உஸ்பெகிஸ்தானின் சமர்கண்ட், புகாரா, கிவா உள்ளிட்ட பல பண்டைய நகர்ப்புற மையங்கள் யுனெஸ்கோ உலகப் பாரம்பரியத் தளங்களாக அறிவிக்கப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம் எதிர்காலத் தலைமுறைகளுக்காக அவை பாதுகாக்கப்படுவது உறுதிசெய்யப்பட்டுள்ளது. பட்டுப்பாதை நாகரிகங்களின் கட்டிடக்கலை மற்றும் கலாச்சாரச் சாதனைகளைப் பார்வையாளர்கள் நேரில் அனுபவிக்கக்கூடிய வாழும் அருங்காட்சியகங்களாக இத்தளங்கள் விளங்குகின்றன.

மேற்கத்திய நாகரிகத்தை மட்டுமே மையப்படுத்தும் பாரம்பரிய வரலாற்றுக் கதைகளுக்கும் பட்டுப்பாதை என்ற கருத்து சவால் விடுகிறது. வரலாற்றாளர் பீட்டர் ஃபிராங்கோபன், "பட்டுப்பாதை மீண்டும் உலகின் மையமாகிறது" என்று வாதிடுகிறார். இந்த வணிகப் பாதைகளின் கண்ணோட்டத்தில் வரலாற்றைப் பார்ப்பது, கலாச்சாரப் பரிமாற்றம் மற்றும் செல்வாக்கின் வேறுபட்ட போக்குகளை வெளிப்படுத்துகிறது. உலகின் முக்கிய மதங்களான யூத மதம், கிறிஸ்தவம், இஸ்லாம், புத்த மதம், இந்து மதம் ஆகியவை அனைத்தும் பட்டுப்பாதையில் அல்லது அதற்கு அருகில் தோன்றின. இதனால் பொருட்களைக் கொண்டுசெல்லும் வழியாக மட்டுமல்லாமல், மத மற்றும் தத்துவ வளர்ச்சிக்கான களமாகவும் இந்த வலையமைப்பு அமைந்தது.

மேலும், அண்மைய தொல்லியல் கண்டுபிடிப்புகள் இந்தப் பண்டைய நகரங்களைப் பற்றிய நமது புரிதலைத் தொடர்ந்து மாற்றியமைக்கின்றன. உஸ்பெகிஸ்தானின் உயர்நில நகரங்களில் மேற்கொள்ளப்பட்ட லிடார் ஆய்வுகள், இசிக்-குல் ஏரியில் நடைபெற்ற நீருக்கடித் தொல்லியல் ஆய்வுகள், பாரம்பரிய வரலாற்றுக் குறிப்புகளை மறுமதிப்பீடு செய்வது ஆகியவை பட்டுப்பாதையின் நகர்ப்புற வாழ்க்கையைப் பற்றிய விரிவான புரிதலுக்கு உதவுகின்றன. பட்டுப்பாதை என்பது பாலைவனங்களைக் கடந்து சென்ற கரவான்களின் வலையமைப்பு மட்டுமல்ல; மலைகள், சோலைகள், ஆறுகள், கடல்கள் ஆகியவற்றை இணைத்த சிக்கலான வழித்தடக் கூட்டமைப்பு என்பதையும், பல்வேறு வகையான நகர்ப்புறக் குடியிருப்புகளுக்கும் வணிகத்துக்கும் ஆதரவளித்தது என்பதையும் இந்தக் கண்டுபிடிப்புகள் காட்டுகின்றன.

முக்கியத் தகவல்கள்: பட்டுப்பாதை நகரங்களைப் பற்றி அறிய வேண்டியவை

• டாங் வம்ச காலத்தில் ஒரு மில்லியனுக்கும் அதிகமான மக்களைக் கொண்ட உலகின் மிகப்பெரிய நகரங்களில் ஒன்றாக சாங்ஆன் (இன்றைய சியான்) விளங்கியது. வெளிநாட்டுப் பொருட்களுக்கும் ஏகாதிபத்திய ஆடம்பரப் பொருட்களுக்கும் எனத் தனித்தனி சந்தைகள் அங்கு இருந்தன
• மூலோபாய முக்கியத்துவம் வாய்ந்த பாலைவனப் பாதை நிறுத்தமாகவும், கிழக்குக்கான ஆரம்பகால புத்த மத நுழைவாயிலாகவும் டுன்ஹுவாங் விளங்கியது. தேதியிடப்பட்ட அச்சுப் புத்தகங்களில் மிகப் பழமையான வைர சூத்திரம் அங்கு கண்டுபிடிக்கப்பட்டது
• தக்லமகான் பாலைவனத்தைச் சுற்றிய வடக்கு அல்லது தெற்கு வழிகளில் ஒன்றை வணிகர்கள் தேர்ந்தெடுப்பதற்கு முன்பு, காஷ்கர் நீண்ட காலமாகக் கரவான்கள் சந்திக்கும் இடமாகச் செயல்பட்டது
• 6-ஆம் நூற்றாண்டுக்கும் 8-ஆம் நூற்றாண்டுக்கும் இடையில் டாங் சீனாவைச் செழிக்கச் செய்த கண்டம் கடந்த ஆடம்பரப் பொருள் வணிகத்தின் பெரும்பகுதியை ஒழுங்கமைத்த சோக்திய வணிகர்களின் தலைநகராக சமர்கண்ட் விளங்கியது
• "நகரங்களின் தாய்" என்று அழைக்கப்பட்ட பால்க், புத்த மதம், சொராஸ்டிரிய மதம், பின்னர் சூஃபித்துவம் உள்ளிட்ட பல்வேறு மத மரபுகளை இணைத்தது
• 12-ஆம் நூற்றாண்டில் முக்கிய இஸ்லாமிய மையமாக டமாஸ்கஸ், பாக்தாத், கெய்ரோ ஆகியவற்றுடன் போட்டியிட்ட மெர்வ், 1221-இல் மங்கோலியப் படைகளால் அழிக்கப்பட்டது
• அண்மையில் பயன்படுத்தப்பட்ட லிடார் தொழில்நுட்பம், துகுன்புலாக் போன்ற உயரமான பகுதிகளில் அமைந்த பட்டுப்பாதை நகரங்களை வெளிப்படுத்தி, இடைக்கால மலைச் சமூகங்கள் குறித்த கருத்துகளுக்குச் சவால்விடுகிறது
• சசானியக் கட்டிடக்கலையின் பொறியியல் சாதனைகளைப் பிரதிபலிக்கும் க்டெசிபோனின் தாக் கஸ்ரா, உலகின் மிக உயரமான ஒற்றைவளைவு செங்கல் கூரையாக இன்றும் திகழ்கிறது
• ரோமானியச் சந்தைகளுக்கு ஏற்றவாறு சீனப் பட்டைப் பதப்படுத்துவதில் டமாஸ்கஸ் சிறப்புப் பெற்றிருந்தது. இதன் விளைவாக, நுண்ணிய பட்டுத் துணிக்கான இணைச்சொல்லாக ஆங்கிலத்தில் "டமாஸ்க்" என்ற சொல் உருவானது
• ஆசியாவின் நிலவழிப் பட்டுப்பாதையின் இறுதி முனையாகவும், கருங்கடலுக்கும் மத்தியதரைக் கடலுக்கும் இடையிலான வணிகத்தைக் கட்டுப்படுத்திய நகரமாகவும் கான்ஸ்டான்டினோபிள் (இன்றைய இஸ்தான்புல்) விளங்கியது