கலீதா ஜியாவுக்கு வங்கதேசம் இறுதி விடை: முதல் பெண் பிரதமருக்கு நாடே அஞ்சலி

துயரக் கடலில் மூழ்கிய டாக்கா வீதிகள்

வங்கதேசத்தின் முதல் பெண் பிரதமரும், தெற்காசிய அரசியலின் முக்கிய ஆளுமையுமான கலீதா ஜியாவுக்கு இறுதி மரியாதை செலுத்த லட்சக்கணக்கானோர் திரண்டதால், நேற்று டாக்கா நகரமே ஸ்தம்பித்தது. வடக்கே அகார்காவ்ன் முதல் தெற்கே ஷாபாக் வரை, துயரத்தில் ஆழ்ந்த மக்கள் ஒவ்வொரு பிரதான சாலையையும் சந்துகளையும் நிரப்பினர்; தலைநகரமே துக்கக் கடலாக மாறியது. பல தசாப்தங்களாக அவர் தலைமை தாங்கிய நாட்டில், ஜியா ஏற்படுத்திய ஆழமான தாக்கத்தை முன்னெப்போதும் இல்லாத இந்த மக்கள் திரள் வெளிப்படுத்தியது.

மக்கள் கற்பனை செய்யக்கூடிய எல்லா வழிகளிலும் வந்தனர். சிலர் பேருந்து, லாரி, ரயில், தனியார் கார் அல்லது மோட்டார் சைக்கிளில் பயணித்தனர். இறுதிச் சடங்கைக் காண்பதற்காகவே சிலர் மணிக்கணக்கில் நடந்துவந்தனர். இறுதித் தொழுகை தொடங்கிய நேரத்தில், கூட்டம் மாணிக் மியா அவென்யூவுடன் இணையும் சந்துகளிலும் நிரம்பி, சோபன்பாக் மற்றும் ஃபார்ம்கேட் பகுதிகளுக்கும் பரவியது. துயரத்தில் ஆழ்ந்தவர்கள் வரிசையாக ஷாபாக் வரை பல கிலோமீட்டர் நீண்டிருந்தனர். உயர்மட்ட விரைவுச் சாலையும் அருகிலுள்ள கட்டடங்களின் மாடிகளும், தங்களுடைய தலைவி என்று அழைத்தவரை இறுதியாகக் காண விரும்பிய மக்களால் நிரம்பின.

முதியவர்கள், பெண்கள், இளைஞர்கள் எனப் பலரும் வெயிலில் மணிக்கணக்காகக் காத்திருந்தனர்; அவர்களில் பலர் வெளிப்படையாகவே உணர்ச்சிவசப்பட்டிருந்தனர். இந்தக் கூட்டம் அரசியல் ஆதரவாளர்களுக்கு மட்டும் உரியதாக இருக்கவில்லை. அவருக்கு ஒருபோதும் வாக்களிக்காதவர்கள் உட்பட, அனைத்துத் தரப்பு மக்களும் ஜனநாயகத்துக்காகத் தன் வாழ்நாளையே அர்ப்பணித்த பெண்ணுக்கு மரியாதை செலுத்த வந்தனர். அரசு அதிகாரிகள் துப்பாக்கி மரியாதை, மலர் வளையங்கள், அணிவகுப்பு மரியாதை ஆகியவற்றை ஏற்பாடு செய்திருந்தனர். ஆனால், உண்மையான இறுதி மரியாதை பல கிலோமீட்டர் தொலைவில் நின்று, வானத்தை நோக்கி கைகளை விரித்து வேண்டிய மக்களிடமிருந்தே வந்தது.

"அவர் ஒரு கட்சியின் தலைவராக மட்டுமல்ல, அரசியல் பின்னணிகளைப் பொருட்படுத்தாமல் மக்களின் தலைவராகவும் இருந்தார்," என்று ஆசாத் கேட் அருகே நின்றிருந்த ஒருவர் கூறினார்.

பெருந்திரளைக் கையாளவும், மக்கள் சீராக நகர்வதை உறுதிசெய்யவும் ராணுவத்தினர் உட்பட சுமார் 10,000 பாதுகாப்புப் பணியாளர்களை அரசு பணியில் ஈடுபடுத்தியது. சுற்றியுள்ள சாலைகளில் போக்குவரத்து முற்றிலும் முடங்கியது. நாட்டின் முன்னாள் தலைவிக்கு விடை கொடுக்கும் வேளையில் குழப்பம் ஏற்படாமல் இருக்க, அமைதியாக இருந்து அறிவுறுத்தல்களைப் பின்பற்றுமாறு அதிகாரிகள் மக்களைக் கேட்டுக்கொண்டனர்.

ஜனநாயகத்தின் அடையாளத்துக்கு அரசு மரியாதை

வங்கதேச நாடாளுமன்றக் கட்டடமான ஜாதியோ சங்சத் பவனின் தெற்கு வளாகத்தில் காலை 7:00 மணிக்கு இறுதிச் சடங்கு நிகழ்வுகள் தொடங்கின. அதிகாலையிலிருந்தே டாக்கா மற்றும் பிற மாவட்டங்களிலிருந்து வங்கதேச தேசியவாதக் கட்சியின் (BNP) தலைவர்களும் தொண்டர்களும் வந்தனர். இறுதிச் சடங்கு குறித்துக் கேள்விப்பட்டு, நாட்டின் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க இந்தத் துக்க நிகழ்வில் பங்கேற்க விரும்பிய பொதுமக்களும் அவர்களுடன் இணைந்தனர்.

நிகழ்வு நடைபெறும் இடம் மற்றும் சுற்றியுள்ள பகுதிகளில் ஒலிபெருக்கிகள் நிறுவப்பட்டிருந்தன. காலை முழுவதும் திருக்குர்ஆன் ஓதல்கள் ஒலித்தன. உடல் வருவதற்காக மக்கள் பொறுமையாகக் காத்திருந்தபோது, சூழல் அமைதியாகவும் அதேவேளை உணர்ச்சிப் பெருக்குடனும் இருந்தது. கொடிபோர்த்திய இறுதி வாகனம் காலை 11:46 மணியளவில் கலீதா ஜியாவை தெற்கு வளாகத்துக்குக் கொண்டுவந்தபோது, தொழுகைகளும் அஞ்சலிகளும் தொடங்குவதற்கு முன் கூட்டத்தினரிடையே அமைதி நிலவியது.

வங்கதேச இடைக்கால அரசுக்குத் தலைமை தாங்கும் தலைமை ஆலோசகர் பேராசிரியர் முஹம்மது யூனுஸ் இறுதித் தொழுகையில் பங்கேற்றார். தலைமை நீதிபதி ஜுபாயர் ரஹ்மான் சௌத்ரியும் உடனிருந்தார். BNP பொதுச் செயலாளர் மிர்சா ஃபக்ருல் இஸ்லாம் ஆலம்‌கிர், வங்கதேச ஜமாத்-இ-இஸ்லாமி அமீர் டாக்டர் ஷஃபிகுர் ரஹ்மான், முப்படைகளின் தலைவர்கள், தேசிய குடிமக்கள் கட்சியின் ஒருங்கிணைப்பாளர் நாஹித் இஸ்லாம் ஆகியோரும் பங்கேற்றனர். அரசியல் வட்டாரத்தின் பல்வேறு தரப்புகளைச் சேர்ந்த அதிகாரிகள் வருகை தந்தது, பிளவுபட்டிருந்த நாட்டை இந்தத் தருணம் ஒன்றிணைத்ததைச் சுட்டிக்காட்டியது.

பைதுல் முகர்ரம் தேசியப் பள்ளிவாசலின் கதீப் முஃப்தி அப்துல் மாலிக், இஸ்லாமிய இறுதித் தொழுகையான ஜனாஸா தொழுகையை வழிநடத்தினார். அரசியல் உயர்மட்டத்தினருடன் ஆயிரக்கணக்கானோர் தொழுகையில் பங்கேற்றனர்; இதன்மூலம் அதிகார மையங்களுக்கும் டாக்கா வீதிகளுக்கும் இடையிலான இடைவெளி மறைந்தது. பிற்பகல் 3:05 மணிக்கு தொழுகை முடிந்ததும், இறுதி ஊர்வலம் அடக்கத்தலத்தை நோக்கிப் புறப்பட்டது.

நாடு முழுவதும் அன்றைய தினம் கொடிகள் அரைக்கம்பத்தில் பறக்கவிடப்பட்டன. மூன்று முறை பிரதமராகப் பதவி வகித்தவரின் மரபைக் கௌரவிக்கும் வகையில், மூன்று நாள் துக்கம் அனுசரிக்கப்படும் என்றும் புதன்கிழமை பொது விடுமுறை என்றும் இடைக்கால அரசு அறிவித்தது. வங்கிகள், தொழிற்சாலைகள், அரசு அலுவலகங்கள் மூடப்பட்டிருந்தன; பல்கலைக்கழகங்களும் கல்விச் செயல்பாடுகளை நிறுத்தின. மரியாதை செலுத்தும் விதமாக, தலைநகரில் பட்டாசு, வான விளக்குகள், கலாசார நிகழ்ச்சிகள் ஆகியவற்றுக்கும் டாக்கா மாநகரக் காவல்துறை தடை விதித்தது.

சர்வதேசப் பிரமுகர்கள் அஞ்சலி

32 நாடுகளைச் சேர்ந்த தூதர்கள் மற்றும் பிரதிநிதிகள் நிகழ்வில் பங்கேற்றதால், இறுதிச் சடங்கு சர்வதேச அளவில் குறிப்பிடத்தக்க கவனத்தைப் பெற்றது. இந்தியா சார்பில் வெளியுறவுத் துறை அமைச்சர் எஸ். ஜெய்சங்கர் பங்கேற்றார். பாகிஸ்தான் தேசிய அவைத் தலைவர் சர்தார் அயாஸ் சாதிக் மற்றும் பூடான் வெளியுறவு அமைச்சர் லியோன்போ டி. என். துங்யெலும் பங்கேற்றனர். நேபாள இடைக்காலப் பிரதமர் சுஷிலா கார்க்கி, இலங்கை, மாலத்தீவு, சீனா, ரஷ்யா ஆகிய நாடுகளின் பிரதிநிதிகளும் குழுக்களை அனுப்பினர்.

பிரதமர் நரேந்திர மோடியின் இரங்கல் கடிதத்தை ஜெய்சங்கர், ஜியாவின் மகன் தாரிக் ரஹ்மானிடம் ஒப்படைத்தார். ஜியாவின் தொலைநோக்குப் பார்வையும் மரபும், இந்தியா-வங்கதேசக் கூட்டுறவுக்கு தொடர்ந்து வழிகாட்டும் என மோடி தனது செய்தியில் நம்பிக்கை தெரிவித்திருந்தார். இந்தத் தூதரகப் பங்கேற்பு, ஜியாவின் மறைவு பிராந்திய அளவில் கொண்டிருந்த முக்கியத்துவத்தையும் தெற்காசியப் புவிசார் அரசியலில் அவர் வகித்த பங்கையும் எடுத்துக்காட்டியது.

தாய்க்கு மகன் அளித்த இறுதி விடை

தொழுகைக்கு சற்று முன் BNP செயல் தலைவர் தாரிக் ரஹ்மான் கூட்டத்தினரிடம் பேசியது, இறுதிச் சடங்கின் மிகவும் நெகிழ்ச்சியான தருணமாக அமைந்தது. அரசியல்வாதியாகவோ கட்சித் தலைவராகவோ அல்லாமல், தாயிடம் விடைபெறும் துயருற்ற மகனாக அவர் பேசினார். அரசியல் குறித்தோ, வங்கதேசத்தின் வரலாற்றில் கலீதாவின் பங்கு குறித்தோ அவர் பேசவில்லை. சிறையில் கழித்த காலத்திலும் வீட்டுக் காவலில் இருந்தபோதும் அவர் எதிர்கொண்ட அநீதிகள் குறித்தும் எதுவும் குறிப்பிடவில்லை.

"நான் மறைந்த கலீதா ஜியாவின் மூத்த மகன் தாரிக் ரஹ்மான்," என்று அவர் கூறினார். வரவிருக்கும் தேசியத் தேர்தலில் போட்டியிடும் மிகப்பெரிய அரசியல் கட்சியின் தலைவராகக் கூட்டத்தினர் ஏற்கெனவே அறிந்திருந்தபோதும், அரசியல் அடையாளங்களை எல்லாம் ஒதுக்கிவிட்டு அவர் பேசினார்.

தாயின் சார்பில் மன்னிப்புக் கோரிய அவர், மில்லியன் கணக்கானோரின் இதயங்களைத் தொட்டார். அந்தத் தருணத்தின் வெளிப்படையான மனிதநேயம் அரசியல் பிளவுகளைக் கடந்து, பொது துக்கத்துக்குப் பின்னாலிருந்த தனிப்பட்ட இழப்பை வெளிப்படுத்தியது. அன்று முன்னதாக, ஜியாவின் உடல் தாரிக்கின் இல்லமான குல்ஷான் அவென்யூவில் உள்ள 196ஆம் எண் வீட்டுக்குக் கொண்டுசெல்லப்பட்டது. உயிருடன் அந்த வீட்டுக்கு அவர் கடைசியாக வந்தது அப்போது; அதுவும் இறந்த பிறகுதான். டிசம்பர் 25 அன்று அவர் வங்கதேசம் திரும்பியபோது, தாய் மருத்துவமனையில் ஆபத்தான நிலையில் இருந்தார்; மீண்டும் எழவே இல்லை. அங்கே துயரத்தில் ஆழ்ந்த தாரிக், வீட்டுக்குள் தனியாக நாற்காலியில் அமர்ந்து தாய்க்காகத் திருக்குர்ஆன் வசனங்களை ஓதினார்.

வங்கதேசம் திரும்புவதற்கு முன், தாரிக் லண்டனில் 17 ஆண்டுகள் சுயமாக நாடுகடந்து வாழ்ந்தார். கடந்த வாரம்தான் அவர் நாடு திரும்பினார். தாயின் உடல்நிலை மிகவும் மோசமாகி, அவரைச் சரியாக அடையாளம் காண முடியாத நிலையில் அவர் வந்ததால், அந்தத் தாயகம் திரும்புதல் மகிழ்ச்சியும் துயரமும் கலந்ததாக இருந்தது. பொதுமக்கள் முன்னிலையில் நடைபெற்ற இறுதிச் சடங்குக்கு முன், குடும்ப இல்லத்தில் நிகழ்ந்த உருக்கமான காட்சிகள், தேசியத் துக்கத்துக்குப் பின்னாலிருந்த தனிப்பட்ட துயரத்தைப் படம்பிடித்துக் காட்டின.

ஜனாஸா தொழுகைக்குப் பிறகு, தாரிக் தாயின் உடலைப் பெற்றுக்கொள்ள அவரது கல்லறைக்குள் இறங்கினார். பார்வையைத் தாழ்த்தியபடி, மண்ணை அள்ளி மெதுவாகத் தாயின் மீது தூவினார். குடும்பத்தினரும் கட்சியினரும் கல்லறையின் அளவுக்கு வெட்டப்பட்ட கொடியை அதன் மீது விரித்தனர். அணிவகுப்பு மரியாதையில் மூன்று முறை வானத்தை நோக்கி துப்பாக்கிச் சூடு நடத்தப்பட்டது. bugle இசைக்கருவியில் இறுதி மரியாதைக்கான இசை ஒலித்தது; கலீதாவின் கடமை முடிந்துவிட்டது, இனி அவர் அமைதியாக ஓய்வெடுக்கலாம் என்பதை அது உணர்த்தியது.

குடும்பத் தலைவியிலிருந்து பிரதமர் வரை

கலீதா ஜியாவின் அரசியல் பயணம் ஒரு பரபரப்பான நாவலைப் போன்றது. 1945ஆம் ஆண்டு அன்றைய பிரிட்டிஷ் இந்தியாவில் பிறந்த அவர், பிரிவினையையும் 1971இல் வங்கதேசம் உருவானதையும் கண்டார். அரசியலில் அவர் நுழைந்தது லட்சியத்தால் அல்ல, துயரத்தால். அவரது கணவர் ஜியாவுர் ரஹ்மான் ராணுவ அதிகாரியாக இருந்தார்; சுதந்திரத்துக்குப் பிந்தைய கொந்தளிப்பான ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு வங்கதேச அதிபரானார். கலீதாவுக்கு 36 வயதாக இருந்தபோது, 1981இல் நடந்த ராணுவப் புரட்சியில் அவர் படுகொலை செய்யப்பட்டார்.

இரு இளம் மகன்களுடன் திடீரெனக் கணவனை இழந்த கலீதா, ஒருபோதும் நாடாத பொறுப்புக்குள் தள்ளப்பட்டார். அவரது கணவர் நிறுவிய வங்கதேச தேசியவாதக் கட்சியின் (BNP) தலைவரானார். அவரது அரசியல் வளர்ச்சி அதிவேகமாக இருந்தது. 1990இல், வங்கதேசத்தின் தந்தை என்று போற்றப்படும் ஷேக் முஜிபுர் ரஹ்மானின் மகளான தனது நீண்டகால அரசியல் எதிரி ஷேக் ஹசீனாவுடன் இணைந்து, ராணுவ ஆட்சியாளர் ஜெனரல் ஹுசைன் முஹம்மது எர்ஷாத்தை வீழ்த்திய மக்கள் எழுச்சிக்குத் தலைமை தாங்கினார். சர்வாதிகார ஆட்சியின் பல ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு, இந்த மக்கள் இயக்கம் வங்கதேசத்தில் ஜனநாயகத்தை மீட்டெடுத்தது.

நாடாளுமன்ற ஜனநாயகம் அறிமுகப்படுத்தப்பட்டதைத் தொடர்ந்து, 1991இல் பெருவெற்றியுடன் கலீதா ஜியா முதன்முறையாகப் பிரதமரானார். 1996 வரை பதவியில் இருந்த அவர், 2001 முதல் 2006 வரை மீண்டும் ஆட்சி செய்தார். 170 மில்லியன் மக்களைக் கொண்ட தெற்காசிய நாட்டின் பிரதமரான முதல் பெண் என்ற வகையில், தடைகளைத் தகர்த்து, அரசியலில் நுழையப் பல தலைமுறைப் பெண்களுக்கு ஊக்கமளித்தார். அவரது அமைதியான அணுகுமுறையும் உறுதியான மனப்பாங்கும் எதிரிகளிடம்கூட மதிப்பைப் பெற்றன.

கலீதா ஜியா ஒரு முன்மாதிரியாக இருந்தார்," என்று இரு குழந்தைகளின் தாயான அஞ்சலி செலுத்த வந்த ஷர்மினா சிராஜ் கூறினார். "பெண்களின் கல்வியை மேம்படுத்த முன்னாள் தலைவி அறிமுகப்படுத்திய உதவித்தொகைகள், எங்கள் பெண் குழந்தைகளின் வாழ்க்கையில் பெரிய தாக்கத்தை ஏற்படுத்தின.

ஆட்சியில் இருந்த காலத்தில், அதிபர் ஆட்சி முறையிலிருந்து நாடாளுமன்ற முறைக்கு வங்கதேசத்தை மாற்றி, அதிகாரத்தைப் பிரதமரிடம் கலீதா ஒப்படைத்தார். வெளிநாட்டு முதலீட்டுக்கான கட்டுப்பாடுகளைத் தளர்த்தி, அனைவருக்கும் இலவசக் கட்டாயத் தொடக்கக் கல்வியை அறிமுகப்படுத்தினார். முதலீட்டை ஊக்குவிக்கும் திறந்த சந்தைக் கொள்கைகளைப் பின்பற்றியதன் மூலம், வணிகத் துறையினரின் நம்பிக்கையை அவரது அரசு தக்கவைத்தது. இந்தப் பொருளாதாரச் சீர்திருத்தங்கள், அடுத்தடுத்த தசாப்தங்களில் வங்கதேசம் குறிப்பிடத்தக்க வளர்ச்சி அடைவதற்கான அடித்தளத்தை அமைத்தன.

மோதிய பெகம்கள்

கடந்த மூன்று தசாப்தங்களாக வங்கதேச அரசியல், கலீதா ஜியாவுக்கும் ஷேக் ஹசீனாவுக்கும் இடையிலான கடும் போட்டியால் வரையறுக்கப்பட்டது. "மோதிய பெகம்கள்" என்று அழைக்கப்பட்ட இந்த இரு பெண்களின் கட்சிகளும் மாறி மாறி ஆட்சிக்கு வந்ததால், அதிகாரமும் கைமாறியது. "பெகம்" என்பது சமூக அந்தஸ்துள்ள திருமணமான பெண்களைக் குறிக்கும் உருதுப் பட்டம். இருவருக்குமிடையிலான தனிப்பட்ட பகை அரசியல் வரலாற்றில் பேசப்படும் ஒன்றானது.

இருவருமே ஆழமான இழப்பைச் சந்தித்திருந்தனர். வங்கதேசத்தின் தந்தை எனப் போற்றப்படும் ஹசீனாவின் தந்தை ஷேக் முஜிபுர் ரஹ்மான், 1975ஆம் ஆண்டு நடந்த புரட்சியில் அவரது குடும்பத்தினரில் பெரும்பாலானோருடன் படுகொலை செய்யப்பட்டார். கலீதாவின் கணவர் 1981இல் படுகொலை செய்யப்பட்டார். இந்தப் பொதுவான துயரங்கள், ராணுவ சர்வாதிகாரத்துக்கு எதிரான போராட்டத்தில் ஆரம்பத்தில் இருவரையும் ஒன்றிணைத்தன. ஆனால், ஜனநாயகம் மீட்டெடுக்கப்பட்டதும் அவர்களது கூட்டணி முறிந்தது.

அதன்பின் பல தசாப்தங்கள் கசப்பான அரசியல் போராட்டம் தொடர்ந்தது. ஆட்சியில் இல்லாதபோது தேர்தல்களைப் புறக்கணித்த அவர்கள், ஆட்சியில் இருக்கும்போது ஒருவர்மீது ஒருவர் வாக்கு மோசடி குற்றச்சாட்டுகளை முன்வைத்தனர். அரசு ஊழியர்கள், காவல்துறை, நீதித்துறை ஆகியவை இரு தரப்பில் ஒன்றைத் தேர்ந்தெடுக்க அழுத்தம் கொடுக்கப்பட்டதால், சில நேரங்களில் அவர்களது போட்டி வங்கதேசத்தின் நிறுவனங்களை முடக்கியது. இரு தலைவர்களின் ஆட்சிக்காலத்திலும் ஜனநாயகம் சீரழிவதாக சர்வதேசப் பார்வையாளர்கள் அடிக்கடி கவலை தெரிவித்தனர்.

இருப்பினும், இருவருக்கும் இடையில் ஒருவித தயக்கமான மரியாதை இருந்தது. பல ஆண்டுகளாகத் தனிப்பட்ட தாக்குதல்களும் அரசியல் வியூகங்களும் தொடர்ந்தபோதும், நடைமுறையில் குறைபாடுகள் இருந்தாலும், இருவரும் வங்கதேசத்தின் ஜனநாயக நடைமுறையில் உறுதியாக இருந்தனர். தேசிய அரசியலில் அவர்களது ஆதிக்கம் நீடித்ததால், மூன்று தசாப்தங்களாக வேறு எந்த அரசியல் தலைவரும் வலுவான தேசிய மாற்றாக உருவாக முடியவில்லை. 2024 ஆகஸ்டில் ஹசீனாவைப் பதவியிலிருந்து அகற்றிய அண்மைய மக்கள் எழுச்சி புதிய வாய்ப்புகளைத் திறந்தது. ஆனாலும், மோதிய பெகம்களின் நிழல் வங்கதேச அரசியல் களத்தில் தொடர்ந்து படிந்திருந்தது.

எதிர்ப்பும் சிறைவாசமும் நிறைந்த ஆண்டுகள்

கலீதா ஜியாவின் இறுதி ஆண்டுகள், தாம் அரசியல் நோக்கத்துடன் நடத்தப்படும் துன்புறுத்தல் என்று கூறியவற்றுக்கு எதிரான போராட்டத்தால் குறிக்கப்பட்டன. 2006இல் ஆட்சியை இழந்த பிறகு, அடுத்த 18 ஆண்டுகளில் பெரும்பகுதியைச் சிறையிலோ வீட்டுக் காவலிலோ கழித்தார். 2018இல், அதிகாரத்தைத் தவறாகப் பயன்படுத்தியதாகவும், மறைந்த கணவரின் பெயரில் இருந்த அறக்கட்டளைக்கான நிதியை மோசடி செய்ததாகவும் கூறப்பட்ட இரு தனித்தனி ஊழல் வழக்குகளில் அவருக்கு 17 ஆண்டுகள் சிறைத்தண்டனை விதிக்கப்பட்டது.

எதிர்க்கட்சியைப் பலவீனப்படுத்தவும், தேர்தலுக்கு முன் அவரை அரசியலிலிருந்து அகற்றவும் இந்தக் குற்றச்சாட்டுகள் புனையப்பட்டவை என்று அவரது கட்சி வலியுறுத்தியது. இந்த வழக்குகள் நீதிமன்றங்களின் விவகாரம் என்றும், அதில் அரசு தலையிடவில்லை என்றும் ஹசீனா அரசு கூறியது. அந்தக் காலத்தில் வங்கதேச நீதித்துறை அரசியல்மயமாக்கப்படுவது குறித்து சர்வதேச மனித உரிமை அமைப்புகள் கவலை தெரிவித்தன.

சிறையில் இருந்தபோதும், தனது கொள்கைகளில் சமரசம் செய்துகொள்ளவோ நாட்டைவிட்டு வெளியேறவோ கலீதா மறுத்தார். மருத்துவ சிகிச்சைக்காக வெளிநாடு செல்ல அனுமதி கோரி அவரது குடும்பத்தினர் குறைந்தது 18 முறை விண்ணப்பித்தனர்; அவை நிராகரிக்கப்பட்டன. ஹசீனா பழிவாங்கும் நோக்கில் செயல்படுவதாக விமர்சகர்கள் குற்றம்சாட்டினர்; சட்டத்துக்கு மேலாக யாரும் இருக்கக் கூடாது என்று ஆதரவாளர்கள் வாதிட்டனர். 2024 ஆகஸ்ட் எழுச்சி ஹசீனாவை ஆட்சியிலிருந்து அகற்றும் வரை இந்த மோதல் தொடர்ந்தது.

நோபல் அமைதிப் பரிசு பெற்ற முஹம்மது யூனுஸை இடைக்காலத் தலைவராக ஆட்சிக்குக் கொண்டுவந்த மக்கள் புரட்சிக்குப் பிறகு, கலீதா இறுதியாக வெளிநாடு செல்ல அனுமதிக்கப்பட்டார். 2025 ஜனவரியில் லண்டன் சென்ற அவர், மே மாதம் வங்கதேசம் திரும்பினார். 2025 ஜனவரியில் உச்ச நீதிமன்றம் இறுதி ஊழல் வழக்கிலிருந்து அவரை விடுவித்தது முக்கியமான சட்டத் திருப்பமாக அமைந்தது. இதனால், 2026 பிப்ரவரியில் நடைபெறத் திட்டமிடப்பட்ட பொதுத் தேர்தலில் போட்டியிடுவதற்கான தடையும் நீங்கியது.

உடல்நலம் குன்றியிருந்தபோதும், வயது முதிர்ந்திருந்தபோதும், இந்த மாத தொடக்கத்தில் வெளியிடப்பட்ட BNP வேட்பாளர் பட்டியலின்படி மூன்று தொகுதிகளில் நாடாளுமன்றத் தேர்தலில் போட்டியிட ஜியா திட்டமிட்டிருந்தார். மருத்துவமனைப் படுக்கையிலிருந்தபோதும் தேர்தல் நடைமுறையில் பங்கேற்க அவர் கொண்டிருந்த உறுதி, ஜனநாயக அரசியலுக்கான அவரது அசைக்க முடியாத பற்றுறுதியைக் காட்டியது.

நாட்டின் இழப்பும் எதிர்காலக் கேள்விகளும்

கலீதா ஜியாவின் இறுதிச் சடங்கில் திரண்ட பெருங்கூட்டம், அனுபவமிக்க அரசியல் பார்வையாளர்களைக்கூட வியப்பில் ஆழ்த்தியது. அவருடைய BNP கட்சிக்கு ஒருபோதும் வாக்களிக்காதவர்கள் உட்பட, லட்சக்கணக்கானோர் பங்கேற்றனர். அரசுப் பணியிலிருந்து ஓய்வுபெற்ற 70 வயதான மின்ஹாஸ் உத்தீனும் அரசியலில் அவரை ஒருபோதும் ஆதரித்திருக்காவிட்டாலும் வந்திருந்தார்.

"என் பேரனுடன் இங்கே வந்தேன். ஒரு மூத்த அரசியல்வாதிக்கு விடைசொல்லத்தான் வந்தேன்; அவரது பங்களிப்புகள் எப்போதும் நினைவுகூரப்படும்," என்று முள்வேலி தடுப்புக்குப் பின்னால் நின்று பார்த்துக்கொண்டிருந்த உத்தீன் கூறினார்.

கட்சிகளைக் கடந்த இந்த மரியாதை, கலீதா ஜியாவின் மரபு அவரது தேர்தல் வெற்றிகளைத் தாண்டி விரிவடைவதைக் காட்டுகிறது. சர்வாதிகாரத்துக்கு எதிரான எதிர்ப்பின் அடையாளமாக அவர் நினைவுகூரப்படுகிறார். மீண்டும் மீண்டும் கைது செய்யப்பட்டதையும், மருத்துவச் சிகிச்சை மறுக்கப்பட்டதையும், ஆதரவாளர்கள் இடைவிடாத துன்புறுத்தல் என்று கூறியதையும் அவர் எதிர்கொண்டார். தனிப்பட்ட மற்றும் அரசியல் பின்னடைவுகளுக்கு மத்தியில் அவர் காட்டிய மனவுறுதி, விமர்சகர்களிடம்கூட பாராட்டைப் பெற்றது.

அவருடன் பணியாற்றியவர்கள், முக்கிய முடிவுகளை எடுக்கும்போது ஆழமான கேள்விகளைக் கேட்கும் தலைவராக அவரை நினைவுகூர்கிறார்கள். "கருத்துகளை மதித்த, தகவலறிந்த முடிவுகளைப் போற்றிய அரசியல் தலைவி" என்று அவர் நீடித்த தாக்கத்தை ஏற்படுத்தியதாகப் பொருளாதார நிபுணர் டாக்டர் தேபப்ரியா பட்டாச்சார்யா குறிப்பிட்டார். தெற்காசிய அரசியல்வாதிகள் பலரின் மக்கள் கவர்ச்சி பாணியிலிருந்து இந்த அறிவார்வம் மாறுபட்டிருந்தது.

கலீதாவின் மறைவுடன், வங்கதேச அரசியலின் எதிர்காலம் குறித்த கேள்விகள் எழுகின்றன. அவரது 60 வயது மகன் தாரிக் ரஹ்மான் இப்போது BNPயின் செயல் தலைவராக உள்ளார்; பிப்ரவரி தேர்தலில் கட்சியை அவர் வழிநடத்துவார் என எதிர்பார்க்கப்படுகிறது. நாடுகடந்த வாழ்க்கையிலிருந்து அவர் நாடு திரும்பியதும், தாயின் இறுதிச் சடங்கில் பங்கேற்றதும், அவர் விட்டுச்செல்லும் அரசியல் தலைமைப் பொறுப்பை ஏற்கத் திட்டமிட்டிருப்பதைக் காட்டுகிறது. வரவிருக்கும் தேர்தலில் BNP முன்னிலை வகிக்கும் கட்சியாகப் பரவலாகக் கருதப்படுகிறது. பெரும்பான்மை பெற்றால், தாரிக் நாட்டின் புதிய தலைவராவார் என எதிர்பார்க்கப்படுகிறது.

ஆனால், தாரிக்குக்கும் அரசியல் சர்ச்சைகள் உள்ளன. அவரது தாயின் ஆட்சிக்காலத்தில் ஊழல் செய்ததாகவும், இணை அரசாங்கம் நடத்தி வந்ததாகவும் அவர் குற்றம்சாட்டப்பட்டார். நாடுகடந்த வாழ்க்கையில் பல ஆண்டுகள் இருந்ததால், அடிமட்ட அரசியலிலிருந்து அவர் விலகியிருந்தார். தாய்க்குக் கிடைத்த அதே மரியாதையையும் உணர்வுப்பூர்வமான தொடர்பையும் அவரால் பெற முடியுமா என்பது இனிதான் தெரியவரும். இறுதிச் சடங்கில் திரண்ட பெருங்கூட்டம், அரசியல் செய்தியாகவும் இருந்தாலும், அது தனிப்பட்ட அஞ்சலியாகவே பெரிதும் அமைந்தது. அந்த உணர்வை மகனுக்கான தேர்தல் ஆதரவாக மாற்றுவது சவாலாக இருக்கும்.

இறுதியில் மீண்டும் இணைவு

ஷேர்-இ-பங்களா நகரில் உள்ள ஜியா உத்யானில் நடைபெற்ற அடக்கச் சடங்கு, அன்றைய நிகழ்வுகளுக்கு நிறைவளித்தது. BNPயை நிறுவியவரும் தியாகியான அதிபருமான கணவர் ஜியாவுர் ரஹ்மானின் அருகே கலீதா ஜியா அடக்கம் செய்யப்பட்டார். பிற்பகல் சுமார் 4:30 மணிக்கு அடக்கம் நடைபெற்றது. 44 ஆண்டுகளுக்கு முன் கணவரின் படுகொலை அவரது வாழ்க்கையை நிரந்தரமாக மாற்றியபோது தொடங்கிய பயணம், அத்துடன் நிறைவடைந்தது.

36 வயதில் கணவரை இழந்த கலீதா, எதிர்பாராத விதமாக வங்கதேச அரசியலின் மையத்துக்குத் தள்ளப்பட்டார். நேற்று, மரணத்தில் இருவரும் மீண்டும் ஒன்றிணைந்தனர்; காதல், இழப்பு, அசாதாரண அரசியல் மாற்றம் ஆகியவற்றின் கதைக்கு அது நிறைவளித்தது. பிரதமராக அவர் பணியாற்றிய நாடாளுமன்றக் கட்டடத்துக்கு வெளியேயுள்ள பூங்காவில் அமைந்துள்ள அவரது கல்லறை, ஆதரவாளர்கள் வந்து வணங்கும் இடமாகவும், நாட்டின் வரலாற்றில் அவருக்குள்ள இடத்தை நினைவூட்டும் நினைவுச் சின்னமாகவும் மாறும்.

அடக்கச் சடங்கு நிறைவடைந்தபோது, அணிவகுப்பு மரியாதையில் மூன்று முறை வானத்தை நோக்கித் துப்பாக்கிச் சூடு நடத்தப்பட்டது. bugle இசைக்கருவியில் இறுதி மரியாதைக்கான இசை ஒலித்தது; கலீதாவின் கடமை முடிந்துவிட்டது என்பதை அது உணர்த்தியது. பார்வையைத் தாழ்த்தியபடி, தாரிக் மண்ணை அள்ளி மெதுவாகத் தாயின் மீது தூவினார். குடும்பத்தினரும் கட்சியினரும் கல்லறையின் அளவுக்கு வெட்டப்பட்ட கொடியை அதன் மீது விரித்தனர். வங்கதேச அரசியலில் ஒரு சகாப்தத்தின் முடிவைக் குறிக்கும் ஆழ்ந்த இறுதித் தருணமாக அது அமைந்தது.

கூட்டம் கலைந்து, டாக்கா மீது சூரியன் மறையத் தொடங்கியபோது, தனது முதல் பெண் பிரதமரின் மரபைப் பற்றி வங்கதேசம் சிந்திக்க வேண்டியிருந்தது. 1971இன் ரத்தம் தோய்ந்த விடுதலைப் போர் முதல் 21ஆம் நூற்றாண்டின் ஜனநாயகப் போராட்டங்கள் வரை, சுதந்திர வங்கதேசத்தின் முழு வரலாற்றையும் அவரது வாழ்க்கை உள்ளடக்கியது. நாட்டின் கொந்தளிப்பான வரலாற்றின் விளைபொருளாகவும் அதன் அரசியல் வளர்ச்சியை வடிவமைத்தவராகவும் அவர் இருந்தார்.

வங்கதேசம் "ஒரு சிறந்த பாதுகாவலரை இழந்துவிட்டது" என்று இடைக்காலத் தலைவர் முஹம்மது யூனுஸ் கூறியது, நாட்டின் மனநிலையைப் பிரதிபலித்தது. அரசு அறிவித்த மூன்று நாள் துக்கம், இந்தப் பேரிழப்பை உள்வாங்கிக் கொள்ள நாட்டுக்கு அவகாசம் அளித்தது. கொடிகள் அரைக்கம்பத்தில் தொடர்ந்து பறந்தன; மரியாதை செலுத்த மக்கள் கல்லறைக்கு வந்துகொண்டிருந்தனர்.

வங்கதேச அரசியலில் மூன்று தசாப்தங்களாக ஆதிக்கம் செலுத்திய அந்தப் பெண் இல்லாமல், 2026 பிப்ரவரி தேர்தல் நடைபெறவிருக்கிறது. புதிய தலைவர்கள் தோன்றுவார்கள், புதிய கூட்டணிகள் உருவாகும், புதிய பாதைகள் தேர்ந்தெடுக்கப்படும். ஆனால், வங்கதேசத்தின் ஜனநாயகப் பயணத்தில் கலீதா ஜியா ஏற்படுத்திய தாக்கம் நிலைத்திருக்கும். அவரது இறுதிச் சடங்கு ஒருவருக்கு விடை கொடுப்பது மட்டுமல்ல; நாட்டின் தலைவிதியை வடிவமைப்பதில் அவர் ஆற்றிய தீர்மானகரமான பங்கை அங்கீகரிப்பதுமாகும்.

முக்கியத் தகவல்கள்

• வங்கதேசத்தின் முதல் பெண் பிரதமரான கலீதா ஜியா, நீண்டகால உடல்நலக் குறைவுக்குப் பிறகு 80 வயதில் காலமானார்
• டாக்காவில் நடைபெற்ற அவரது அரசு மரியாதையுடனான இறுதிச் சடங்கில் லட்சக்கணக்கானோர் பங்கேற்றனர்; அகார்காவ்ன் முதல் ஷாபாக் வரை வீதிகள் நிரம்பின
• மூன்று முறை பிரதமராகப் பதவி வகித்த அவர், 1991இல் முதன்முறையாகப் பொறுப்பேற்றார்
• 1981இல் படுகொலை செய்யப்பட்ட கணவர் ஜியாவுர் ரஹ்மானின் அருகே அவரது உடல் அடக்கம் செய்யப்பட்டது
• அரசியல் நோக்கத்துடன் தொடரப்பட்டவை என்று அவர் கூறிய ஊழல் குற்றச்சாட்டுகளின் பேரில் பல ஆண்டுகள் சிறையில் அடைக்கப்பட்டார்
• அவரது மகன் தாரிக் ரஹ்மான் இப்போது BNP கட்சியின் செயல் தலைவராக உள்ளார்
• 32 நாடுகளைச் சேர்ந்த பிரமுகர்கள் இறுதிச் சடங்கில் பங்கேற்றனர்
• வங்கதேசம் மூன்று நாள் தேசிய துக்கத்தையும் பொது விடுமுறையையும் அறிவித்தது
• 2026 பிப்ரவரியில் நடைபெறவுள்ள தேர்தலில் BNP முன்னிலை வகிக்கும் கட்சியாகக் கருதப்படுகிறது