ஆப்கான் பெண்களின் கொலைகள் அதிகரிப்பதுடன் தலிபான் ஆட்சி தொடர்புபடுத்தப்படுகிறது

மறைக்கப்பட்ட வன்முறைப் போக்கு

லிசா ஷம்ஸின் கொலை, அவரது வீட்டுக்குள் பல ஆண்டுகளாக நடந்த துன்புறுத்தலுடன் தொடங்கியது. அவர் இறப்பதற்கு சில வாரங்களுக்கு முன்பு, தமக்காகப் பிரார்த்திக்கும்படி உறவினர்களைக் கேட்டுக் குரல் பதிவுகளை அனுப்பிய 33 வயதான ஆப்கான் பெண், கர்ப்பமாக இருந்தபோது தாக்கப்பட்டதையும் சேர்த்து, கணவர் தன்னை அடித்தது குறித்து விவரித்தார். பல நாள்களாகத் தன்னைத் தனிமைப்படுத்தி வைத்திருந்ததாகவும், சாப்பிடவோ பேசவோ முடியாத அளவுக்கு மோசமாகக் காயப்படுத்தியதாகவும் அவர் கூறினார்.

பிப்ரவரி 1 அன்று அக்கம்பக்கத்தினர் அலறல் சத்தங்களைக் கேட்டனர். லிசாவின் தந்தைக்கு வந்த காணொளி அழைப்பில், அவரது தாடை உடைந்திருப்பதை அவர் கண்டார். அவரது சகோதரிகள் அவரைக் காபூலில் உள்ள மருத்துவமனைக்கு அழைத்துச் சென்றனர். அங்கு சென்ற சுமார் ஒரு மணி நேரத்தில் அவர் உயிரிழந்தார். அவரது கன்ன எலும்புகளிலும் சைனஸ் சுவர்களிலும் பல இடங்களில் முறிவுகள் இருந்ததாகவும், முகம் மற்றும் உடல் முழுவதும் காயங்களும் வீக்கமும் இருந்ததாகவும் மருத்துவப் பதிவுகள் தெரிவித்தன.

இந்தக் காயங்கள் இருந்தபோதிலும், எலி விஷமே மரணத்துக்குக் காரணமாக இருக்கலாம் என்று தடயவியல் அறிக்கை குறிப்பிட்டது. உடற்கூராய்வு செய்யப்படவில்லை. அவர் தற்கொலை செய்துகொண்டதாக லிசாவின் மாமியார் வீட்டினர் வாதிட்டதாகக் கூறப்படுகிறது; ஆனால் அவர் கொலை செய்யப்பட்டதாகத் தந்தை நம்புகிறார். ஆப்கானிஸ்தானில், வன்முறைச் சூழலில் பெண்கள் உயிரிழக்கும்போது அது பெரும்பாலும் தற்கொலையாகப் பதிவுசெய்யப்படுவதாகவும், இதனால் மேலதிக விசாரணை தடுக்கப்படலாம் என்றும் குடும்பத்தினரும் சுகாதாரப் பணியாளர்களும் கூறுகின்றனர்.

மறைமுகமாகப் பணியாற்றிய ஆப்கான் பத்திரிகையாளர்கள் ஆவணப்படுத்தியுள்ள பரந்துபட்ட போக்கை லிசாவின் வழக்கு பிரதிபலிக்கிறது. 2021 ஆகஸ்டில் தலிபான் மீண்டும் ஆட்சிக்கு வந்ததிலிருந்து 10 மாகாணங்களில் கொல்லப்பட்ட பெண்கள் மற்றும் சிறுமிகள் தொடர்பான 231 வழக்குகளை அவர்களின் விசாரணை பதிவு செய்தது. இந்த எண்ணிக்கை நாடு முழுவதுமான மொத்தத்தைக் குறிக்கவில்லை. குடும்பங்களுக்குள் நிகழும் வன்முறை, பலவீனமான விசாரணைகள், அதிகாரிகள் குறித்த அச்சம் ஆகியவை ஒன்றிணைந்து கொலையாளிகள் தண்டனையின்றி இருக்க வழிவகுப்பதை இது காட்டுகிறது.

விசாரணையில் கண்டறிந்தவை

உள்ளூர் ஊடகங்களில் வெளியான 174 செய்திகளிலிருந்தும், பத்திரிகையாளர்கள் நேரடியாகக் கண்டறிந்த 57 வழக்குகளிலிருந்தும் இந்த வழக்குகள் தொகுக்கப்பட்டன. பாதிக்கப்பட்டவர்களின் வயது ஐந்து முதல் 65 வரை இருந்தது. பல வழக்குகளில், கணவர்கள், தந்தைகள், சகோதரர்கள் மற்றும் பிற உறவினர்களின் பெயர்களைக் குடும்பத்தினரோ சாட்சிகளோ தெரிவித்தனர்.

231 உயிரிழப்புகளில் 53 தற்கொலைகளாக அதிகாரபூர்வமாகப் பதிவு செய்யப்பட்டன. 58 கைதுகள் மட்டுமே ஆவணப்படுத்தப்பட்டன; அதாவது, சுமார் நான்கில் ஒரு வழக்கில் மட்டுமே கைது பதிவாகியுள்ளது. சந்தேக நபர்கள் காவலில் வைக்கப்பட்டாலும், சிலர் சில நாள்களிலேயே விடுவிக்கப்பட்டனர். அதிக வழக்குகள் பதிவான மாகாணங்கள் ஜவ்ஜான் (36 வழக்குகள்), ஹெராத் (32), பதக்ஷான் (28), கஸ்னி (26) ஆகியவை.

பெரும்பாலான பெண்கள் வீட்டிலேயே கொல்லப்பட்டனர்; அங்கு வெளியாட்களால் வன்முறையைக் கண்டறிவது கடினம். அவர்களில் சுமார் 165 பேர், சொந்த வருமானமோ புகார் அளிக்க உதவும் அதிகாரபூர்வப் பதவியோ இல்லாத இல்லத்தரசிகள். ஆண் உறவினர்களைச் சார்ந்திருப்பதால், துன்புறுத்தும் திருமணத்திலிருந்து வெளியேறுவது கிட்டத்தட்ட சாத்தியமற்றதாகலாம்; குறிப்பாகப் பாதுகாப்பு இல்லங்கள், நீதிமன்றங்கள், காவல் சேவைகள் இல்லாதபோது.

ஜவ்ஜானில் உள்ள ஒரு சுகாதாரப் பணியாளர், மருத்துவமனைக்கு அழைத்து வரப்பட்டு தற்கொலை செய்துகொண்டவர்கள் என முத்திரையிடப்பட்ட பல பெண்களின் உடல்கள் காயங்களாலும் தழும்புகளாலும் மூடப்பட்டிருந்ததாகப் பத்திரிகையாளர்களிடம் தெரிவித்தார். இத்தகைய தகவல்கள் ஒவ்வொரு மரணத்துக்குமான காரணத்தை உறுதிப்படுத்தாது. எனினும், பெண்களுக்கு எதிரான வன்முறையைப் பதிவு செய்வதிலும் விசாரிப்பதிலும் உள்ள கடுமையான குறைபாடுகளை அவை சுட்டிக்காட்டுகின்றன.

பாதுகாப்பு ஏன் பலவீனமடைந்தது

தலிபான் ஆட்சியைக் கைப்பற்றுவதற்கு முன்பே ஆப்கான் பெண்கள் பரவலான குடும்ப வன்முறையை எதிர்கொண்டனர். 2018ஆம் ஆண்டு கணக்கெடுக்கப்பட்ட பெண்களில் கிட்டத்தட்ட 35 சதவீதம் பேர் முந்தைய ஆண்டில் துணையிடமிருந்து வன்முறையை அனுபவித்ததாக ஐ.நா. பெண்கள் அமைப்பின் ஆப்கானிஸ்தான் பாலினக் குறியீடு தெரிவித்தது. உலகளாவிய அளவில் இந்த விகிதம் 13 சதவீதமாக இருந்தது.

2021 ஆகஸ்டுக்குப் பிறகு, பெண்கள் விவகார அமைச்சகம், பெண்களுக்கு எதிரான வன்முறைக்கான சிறப்பு வழக்கறிஞர் அலுவலகம், நாட்டின் பாதுகாப்பு இல்லங்களின் வலையமைப்பு ஆகியவற்றைத் தலிபான் கலைத்தது. சுமார் 250 பெண் நீதிபதிகள் பதவியிலிருந்து நீக்கப்பட்டனர்; பெண் வழக்கறிஞர்கள் வீட்டுக்கு அனுப்பப்பட்டனர். பெண்கள் தங்களது சட்ட வழக்குகளில் நேரடித் தரப்பினராகச் செயல்படும் உரிமையையும் இழந்தனர். இதனால் தாய்மார்கள் தங்கள் மகள்களுக்காக வழக்குத் தொடர முடியாத நிலை ஏற்பட்டது.

இந்தச் சட்டப்பூர்வ விலக்கல் நடைமுறை விளைவுகளை ஏற்படுத்துகிறது. தகார் மாகாணத்தில், கணவரால் கத்தியால் குத்தப்பட்டு தீவைக்கப்பட்டதாகக் கூறப்படும் 23 வயதுப் பெண்ணின் தாய், சட்ட அதிகாரத்தை கணவருக்கு மாற்றுமாறு உள்ளூர் நீதிமன்றம் உத்தரவிட்டதாகக் கூறினார். அந்த வழக்கில் சிறிதளவே முன்னேற்றம் ஏற்பட்டுள்ளது.

தலிபானின் குற்றவியல் சட்டமும் குடும்ப வன்முறைக்கும் அதிலிருந்து தப்பிச் செல்வதற்கும் இடையே கடுமையான சமநிலையின்மையை ஏற்படுத்துகிறது. மனைவியை அடித்து, எலும்பு முறிவுகள் அல்லது காயங்கள் போன்ற வெளிப்படையான பாதிப்புகளை ஏற்படுத்தும் கணவருக்கு அதிகபட்சம் 15 நாள்கள் சிறைத்தண்டனை விதிக்கப்படலாம். அனுமதியின்றி தன் குடும்ப வீட்டுக்குச் செல்லும் மனைவியும், அவரைத் திருப்பி அனுப்ப மறுக்கும் உறவினர்களும் மூன்று மாதங்கள் சிறையில் அடைக்கப்படலாம்.

இந்தச் சட்ட அமைப்பு, பாதுகாப்பை நாடும் குடும்பத்தையே தண்டனைக்கு உள்ளாக்கலாம். துன்புறுத்தலிலிருந்து தப்பி வரும் பெண்களுக்குப் புகலிடம் அளிப்பதைத் தடுக்க, துன்புறுத்தும் கணவர்களுக்கு இது வலுவான கருவியையும் வழங்குகிறது.

தலையிடும் குடும்பங்களும் இலக்காகலாம்

துன்புறுத்தப்படும் பெண்ணுடன் ஆபத்து முடிந்துவிடுவதில்லை. மகள்களையும் சகோதரிகளையும் பாதுகாக்க முயலும் உறவினர்களும் வன்முறையை எதிர்கொள்ளலாம்; குறிப்பாகக் குற்றஞ்சாட்டப்படும் தாக்குதலாளர் தலிபானுடன் தொடர்புடையவராக இருந்தால்.

கந்தஹாரில், தன்னை விட வயதில் மிகவும் மூத்த ஆணுக்கு மணமுடிக்கப்பட்ட 14 வயதுச் சிறுமி கொல்லப்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது. வன்முறைக்கு ஆளான பிறகு அவர் தந்தையின் வீட்டுக்குத் தப்பிச் சென்றார். 2024 அக்டோபரில் அவரைத் திரும்ப அழைத்துச் செல்ல கணவர் வந்தபோது, அவர் மறுத்தார். கணவர் அவரைச் சுட்டுக் கொன்றதாகக் கூறப்படுகிறது. உதவ ஓடிவந்த அவரது இளைய சகோதரனும் சுடப்பட்டார். ஒரு வாரம் கழித்து அவர் உயிரிழந்தார். தலிபான் வழக்குப் பதிவு செய்தபோதிலும், அந்தக் குழுவில் பணியாற்றிய கணவர் ஒருபோதும் கைது செய்யப்படவில்லை.

சர்-இ-போல் மாகாணத்தில், சாரா என்ற 16 வயதுச் சிறுமியும் அவரது தாயார் சமானும், சாராவுக்குத் திருமண நிச்சயம் செய்துகொள்ள வற்புறுத்திய உள்ளூர் தலிபான் அதிகாரியால் சுட்டுக் கொல்லப்பட்டனர். ஈரானில் பயிற்சி பெற்ற மருத்துவரான சமான், ஒப்புக்கொண்ட மணக்கொடையை வழங்காமல் மகளை ஒப்படைக்க மறுத்தார். அந்த அதிகாரி துப்பாக்கியால் அவரை அடித்துவிட்டு, பின்னர் தாயையும் மகளையும் சுட்டதாகக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் அவர் பிடிபட்டு, தொடர்ந்து காவலில் வைக்கப்பட்டுள்ளார்.

ஆளும் இயக்கத்துக்குள் உள்ள அதிகாரம், நீதியை அணுகும் வாய்ப்பைப் பாதிக்கக்கூடும் என்பதை இந்த வழக்குகள் காட்டுகின்றன. சந்தேக நபரின் பதவி, உள்ளூர் செல்வாக்கு அல்லது தளபதியுடனான தொடர்பு ஆகியவை ஒரு வழக்கு நீதிமன்றத்தைச் சென்றடையுமா என்பதைத் தீர்மானிக்கலாம். ஓர் அதிகாரியை எதிர்க்கும்போதோ குற்றச்சாட்டை வெளியில் தெரிவிக்கும்போதோ குடும்பங்களுக்கு பெரும்பாலும் போதிய பாதுகாப்பு கிடைப்பதில்லை.

கட்டுப்பாடுகள் பரவலான அச்சச் சூழலை உருவாக்குகின்றன

பெண்களின் நடமாட்டம், வேலை, கல்வி, பொது வாழ்க்கை ஆகியவற்றின் மீதான பரந்த கட்டுப்பாட்டு அமைப்புக்குள் குடும்பக் கொலைகள் நிகழ்கின்றன. சிறுமிகள் மேல்நிலைப் பள்ளிகளிலும் பல்கலைக்கழகங்களிலும் சேரத் தொடர்ந்து தடை விதிக்கப்பட்டுள்ளது. உதவி அமைப்புகளில் பணிபுரிவது உட்பட, பெண்களின் வேலைவாய்ப்புக்கும் கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளன. உடை மற்றும் பொது இடங்களுக்கான அணுகலை ஒழுங்குபடுத்தும் விதிகளை நன்மையைப் பரப்புதல் மற்றும் தீமையைத் தடுப்பதற்கான அமைச்சகம் நடைமுறைப்படுத்துகிறது.

ஐ.நா. அமைப்புகளில் பணிபுரியும் ஆப்கான் பெண்களுக்கு நேரடியாகக் கொலை மிரட்டல்கள் விடுக்கப்பட்டுள்ளதாகவும் ஐக்கிய நாடுகள் சபை தெரிவித்துள்ளது. தங்கள் பணியாளர்கள் இதற்குப் பொறுப்பல்ல என்றும், விசாரணை நடைபெறுவதாகவும் தலிபான் அதிகாரிகள் கூறினர்; மிரட்டல்கள் விடுக்கப்பட்டதாகக் கூறப்படுவதையே உள்துறை அமைச்சகப் பேச்சாளர் மறுத்தார். பாதுகாப்பு அமைப்புகளையும் தகவல்களுக்கான அணுகலையும் அதிகாரிகள் கட்டுப்படுத்தும்போது, பொறுப்புக்கூறலை நிலைநாட்டுவது எவ்வளவு கடினம் என்பதை இந்த முரண்பாடு காட்டுகிறது.

கல்வி மற்றும் வேலைவாய்ப்பின் மீதான கட்டுப்பாடுகள், பெண்கள் பொருளாதாரச் சுதந்திரத்தை வளர்த்துக்கொள்ளவும் உதவி நாடவும் உள்ள வழிகளைக் குறைக்கின்றன. வேலை செய்யவோ சுதந்திரமாகப் பயணிக்கவோ பொதுவில் பேசவோ முடியாத பெண்ணுக்கு, துன்புறுத்தும் வீட்டிலிருந்து பாதுகாப்பாக வெளியேறும் வழி இல்லாமல் போகலாம். அச்சம் காரணமாகத் தங்களுக்குத் தெரிந்தவற்றை அக்கம்பக்கத்தினர், மருத்துவர்கள், உறவினர்கள் தெரிவிக்காமலும் இருக்கலாம்.

231 வழக்குகளை ஆவணப்படுத்திய பத்திரிகையாளர்கள், குடும்பத்தினரைத் தொடர்புகொள்ள முயன்றபோது மிரட்டல்களை எதிர்கொண்டனர். பல உறவினர்கள் நேர்காணலுக்கு மறுத்தனர். லிசாவை மருத்துவமனைக்கு அழைத்துச் சென்ற அவரது சகோதரிகள் பின்னர் தலிபானால் விசாரணைக்கு அழைக்கப்பட்டு தலைமறைவாகிவிட்டதாக அவர்களின் தந்தை கூறினார்.

சர்வதேசப் பொறுப்புக்கூறல் முயற்சிகள்

ஆப்கானிஸ்தானின் உள்நாட்டு நீதி அமைப்பு, பாதிக்கப்பட்டவர்களுக்கு நம்பகமான வழிகளை வெகு சிலவே வழங்குகிறது. பெண்கள் நடத்தப்படும் விதத்தைப் பரவலான துன்புறுத்தல் போக்கின் ஒரு பகுதியாகச் சர்வதேச அமைப்புகள் ஆராயத் தொடங்கியுள்ளன.

2025 ஜனவரியில், தலிபானின் உச்ச தலைவர் ஹைபத்துல்லா அகுந்த்சாதா மற்றும் தலைமை நீதிபதி அப்துல் ஹகீம் ஹக்கானி ஆகியோருக்கு எதிராகக் கைது ஆணைகளைப் பிறப்பிக்குமாறு சர்வதேச குற்றவியல் நீதிமன்றத்தின் வழக்கறிஞர் கோரினார். பாலின அடிப்படையிலான துன்புறுத்தல் என்ற மனிதகுலத்துக்கு எதிரான குற்றம் தொடர்பானவை இந்தக் குற்றச்சாட்டுகள். கல்வி, நடமாட்டம், கருத்து வெளிப்பாடு, குடும்ப வாழ்க்கை, தனிப்பட்ட தன்னாட்சி உள்ளிட்ட உரிமைகளைத் தலிபான் கொள்கைகள் பெண்களிடமிருந்தும் சிறுமிகளிடமிருந்தும் பறித்திருக்கலாம் என நம்புவதற்கு நியாயமான காரணங்கள் உள்ளதாக வழக்கறிஞர் தெரிவித்தார்.

ஆப்கான் நீதிமன்றங்கள் நடவடிக்கை எடுக்கத் தவறும்போது, இந்த வழக்கு பொறுப்புக்கூறலுக்கான வழியை ஏற்படுத்தக்கூடும் என்று ஹியூமன் ரைட்ஸ் வாட்ச் தெரிவித்தது. 2003 மே 1 முதல் ஆப்கானிஸ்தானில் நடந்ததாகக் கூறப்படும் குற்றங்களை ஐ.சி.சி. விசாரணை உள்ளடக்கியுள்ளது. மோதலில் ஈடுபட்ட பிற தரப்பினரின் குற்றங்களையும் இந்த விசாரணை ஆராயக்கூடும்; எனினும், தனது முன்னுரிமைகள் தீர்மானிக்கப்படும் விதம் தொடர்பாகப் பாதிக்கப்பட்டவர்களிடமும் உரிமைக் குழுக்களிடமும் நீதிமன்றம் விமர்சனங்களை எதிர்கொண்டுள்ளது.

ஆப்கான் பத்திரிகையாளர்கள் பதிவு செய்த தனிப்பட்ட கொலை வழக்குகளிலிருந்து ஐ.சி.சி. நடவடிக்கை வேறுபட்டது. குறிப்பிட்ட பெண்ணைக் கொன்றது யார் என்பதை அது தானாகவே தீர்மானிக்காது. பரவலான துன்புறுத்தலாக அமையும் கொள்கைகளை உருவாக்கவோ தொடர்ந்து பராமரிக்கவோ மூத்த தலைவர்கள் உதவினார்களா என்பதை ஆராய்வதில்தான் அதன் முக்கியத்துவம் உள்ளது.

எனினும், சர்வதேச அழுத்தம் உள்ளூர் பாதுகாப்புக்கு மாற்றாக முடியாது. பெண்களுக்குப் பாதுகாப்பான தங்குமிடங்கள், சுதந்திரமான விசாரணையாளர்கள், நீதிமன்ற அணுகல், தங்கள் பெயரிலேயே வழக்குத் தொடரும் உரிமை ஆகியவை தேவை. துன்புறுத்தலைத் தெரிவிக்கும்போது பழிவாங்கலில் இருந்து குடும்பங்களுக்கும் பாதுகாப்பு அளிக்கப்பட வேண்டும்.

எண்ணிக்கைகள் காட்ட முடியாதவை

இந்த விசாரணையின் வழக்குகள் ஆப்கானிஸ்தானின் 34 மாகாணங்களில் 10 மாகாணங்களை மட்டுமே உள்ளடக்குகின்றன. பல மரணங்கள் காவல்துறைக்குத் தெரிவிக்கப்படுவதில்லை, மருத்துவமனைக்குச் செல்வதில்லை, பொதுப் பதிவிலும் இடம்பெறுவதில்லை. தற்கொலை என்ற வகைப்பாட்டை எதிர்த்தால் மிரட்டல், சமூக அழுத்தம் அல்லது பழிவாங்கலைச் சந்திக்க நேரிடலாம் என்பதால் சில குடும்பங்கள் அதை ஏற்றுக்கொள்ளக்கூடும்.

அதிகாரபூர்வமான தேசியத் தரவுகள் இல்லாததால், நம்பகமான ஆண்டு விகிதத்தைக் கணக்கிடவோ இந்த மாதிரியை மட்டும் கொண்டு நாடு முழுவதும் எண்ணிக்கை அதிகரித்துள்ளதை நிரூபிக்கவோ முடியாது. சான்றுகள் மீண்டும் மீண்டும் நிகழும் ஒரு போக்கைக் காட்டுகின்றன: தனியார் வீடுகளில் கொல்லப்படும் பெண்கள், கேள்விக்குள்ளாக்கப்படும் அல்லது வேறு வகையில் பதிவுசெய்யப்படும் காயங்கள், குறைவான கைதுகள், உதவி நாடும் உறவினர்களுக்கான குறைந்த பாதுகாப்பு.

விசாரணை நடத்த வலியுறுத்தும் நோக்கில், லிசாவின் பதிவுகள், மருத்துவமனைக் காணொளிகள், மருத்துவ ஆவணங்கள் ஆகியவற்றை அவரது தந்தை சமூக ஊடகங்களில் வெளியிட்டுள்ளார். ஒரு செய்தியில், தாம் மூச்சுத்திணறுவது போல உணர்வதாகவும், தங்கள் பெற்றோர் சண்டையிடுவதைப் பார்த்துக்கொண்டே குழந்தைகள் வளர்ந்துவிடுவார்களோ என்று அஞ்சுவதாகவும் லிசா கூறினார். அவரது வார்த்தைகள் ஒரு வன்முறைச் சம்பவத்தை மட்டும் விவரிப்பவை அல்ல. மீண்டும் மீண்டும் நிகழ்ந்த துன்புறுத்தல், வீட்டின் அன்றாட வாழ்க்கையின் ஓர் அங்கமாக மாறியிருந்ததை அவை பதிவு செய்கின்றன.

பொதுவில் பேசியதால் தனது குடும்பத்துக்கு ஆபத்து ஏற்பட்டுள்ளதாக அவரது தந்தை கூறுகிறார். இதுபோன்ற வழக்குகள் வெளியில் விவாதிக்கப்படுவதைத் தலிபான் விரும்புவதில்லை என்று அவர் நம்புகிறார். ஆப்கானிஸ்தான் முழுவதும் உள்ள குடும்பங்களுக்கு, மௌனம் தற்காலிகப் பாதுகாப்பை அளிக்கலாம்; பேசுவது விசாரணைக்கு அழைக்கப்படுதல், மிரட்டல்கள் அல்லது மேலும் வன்முறைக்கு வழிவகுக்கலாம்.

முக்கிய அம்சங்கள்

• 2021 ஆகஸ்ட் முதல் 10 மாகாணங்களில் ஆப்கான் பெண்கள் மற்றும் சிறுமிகள் கொல்லப்பட்ட 231 வழக்குகளைப் பத்திரிகையாளர்கள் ஆவணப்படுத்தினர்.
• துன்புறுத்தல் அல்லது பிற தவறான நடவடிக்கைக்கான சான்றுகள் இருந்ததாகக் கூறப்பட்டபோதும், 53 மரணங்கள் தற்கொலைகளாக அதிகாரபூர்வமாகப் பதிவுசெய்யப்பட்டன.
• 58 கைதுகள் மட்டுமே பதிவுசெய்யப்பட்டன; சந்தேக நபர்கள் பெரும்பாலும் விரைவில் விடுவிக்கப்பட்டனர்.
• பெண்களுக்கு எதிரான வன்முறையைக் கையாண்ட முக்கிய அமைப்புகள், நீதிபதிகள், வழக்கறிஞர்கள், பாதுகாப்பு இல்லங்கள் ஆகியவற்றைத் தலிபான் அகற்றியது.
• தலிபானின் மூத்த தலைவர்களுக்கு எதிராகப் பாலின அடிப்படையிலான துன்புறுத்தல் குற்றச்சாட்டுகளைச் சர்வதேச வழக்கறிஞர்கள் முன்னெடுத்து வருகின்றனர்.
• ஆவணப்படுத்தப்பட்ட வழக்குகள் பகுதியளவிலான சித்திரமே; பல மரணங்கள் அதிகாரபூர்வப் பதிவுகளில் இடம்பெறாமல் இருக்கலாம்.